Beelden Van der Capellen eindelijk naar Zwolle?

Gepubliceerd op: 23 november 2010, auteur: Ewout Klei

Zwolle eist de standbeelden op die al meer dan 150 jaar in de Villa Borghese te Rome staan. Deze beelden waren bestemd voor een monument voor Joan Derk van der Capellen tot de Pol, de leider van de Nederlandse patriottenbeweging.

Na Van der Capellens overlijden in 1784 bestelden zijn vrienden een beeldengroep bij de Italiaanse kunstenaar Giuseppe Ceracchi, die in 1787 zijn werk voltooide. Omdat in dat jaar de patriottenbeweging werd neergeslagen dankzij de tussenkomst van Pruisen, kwamen de beelden nooit in Zwolle terecht.

Villa Borghese
Ceracchi stierf in 1801. Hij werd geguillotineerd vanwege zijn aandeel in een moordcomplot tegen Napoleon. Nu wist niemand meer voor wie de beeldengroep bestemd was. De vier beelden - Van der Capellen verbeeld als senator, twee godinnen en de Nederlandse leeuw - kwamen in 1839 in het park van de familie Borghese terecht, dat in 1903 eigendom werd van de gemeente Rome. De Nederlandse leeuw was zeer populair bij Romeinse families, die graag hun kroost op de rug van het edele dier fotografeerden.

Italiaans eigendom
In de jaren vijftig werd de beeldengroep herkend door schrijver Godfried Bomans, die hierover verhaalde in zijn boek Wandelingen door Rome. Op 22 oktober 1980 stelden vier CDA-parlementariërs Kamervragen over de vier standbeelden en de regering verzocht om ze alsnog naar Nederland te laten overkomen. De regering voelde hier, wellicht om financiële redenen, echter weinig voor. De beelden bleven in Rome staan.

In mei 2009 werden er opnieuw Kamervragen gesteld, nu door het CDA-kamerlid Eddy van Heijum en ChristenUnie-fractievoorzitter Arie Slob. Ze hadden gevolg gegeven aan een actie van het regionale dagblad De Stentor, dat Van der Capellen graag naar huis wilde brengen. Minister Plasterk wilde eventuele pogingen om de beeldengroep naar Nederland te halen ondersteunen, maar benadrukte wel dat de beelden Italiaans eigendom waren. Het probleem is echter dat de Italiaanse wet export van cultureel erfgoed bijna onmogelijk maakt. Rome voelt er dan ook weinig voor om de beeldengroep van de hand te doen.

Haalbare oplossing?
In het Historisch Nieuwsblad van november 2010 schrijft Rome-correspondent Aart Heering dat het achteraf gezien misschien goed is dat de beelden in 1787 niet naar Zwolle zijn getransporteerd. Het graf van Van der Capellen te Gorssel werd namelijk in 1788 met buskruit opgeblazen door orangisten. Dit had ook het lot van de beelden van Ceracchi kunnen zijn.

Daarnaast wijst Heering op een mogelijke oplossing voor het conflict tussen Zwolle en Rome, ook geopperd door de Romeinse cultuurpaus Alberta Campitelli: voor slechts 50.000 euro kunnen er kopieën van de beelden worden gemaakt, die dan in Zwolle komen te staan. Dit is niet de meest wenselijke oplossing, maar wel de meest haalbare. Van der Capellen krijgt op deze manier toch een beetje de eer die hem, Neêrlands eerste echte democratische politicus, toekomt.

Video: Zwolse delegatie op bezoek bij beelden in Rome (oktober 2010)



Lees ook: 
► Beelden ontroerend mooi (De Stentor 23-10-2011)

©GeschiedenisBeleven.nl / auteur: Ewout Klei, foto: Wikimedia