Laatste artikelen & recensies


Een korte geschiedenis van de selfie

  • Geschiedenis Beleven

Bekijk onze kanalen


Dossier: Aan tafel!

Alle boekrecensies



Geschiedenis Beleven op Facebook


Film: The Monuments Men



Vacatures


  •  GeschiedenisBeleven.nl is op zoek naar:  

    Vrijwillige webredacteuren voor onze kunst- of filmredactie

      Bekijk onze vacatures of de colofonpagina


Taal & Teken



Geschiedenis Beleven op Twitter


Alle fotoseries en video's



Zondag 20 April 2014


BosniŽ: hoe vrienden, vijanden konden worden


Gepubliceerd op: 8 juli 2011, auteur: Patrick Bek

Met de arrestatie van de Servische ex-generaal Ratko Mladic, komt de Bosnische Oorlog weer in herinnering. Slachtoffers worden opnieuw geconfronteerd met een roerig verleden: een geschiedenis van de Parijse vrede tot het Haags tribunaal.

Bosni hoe vrienden, vijanden konden worden  
Tussen 1992 en 1995 is Bosnië-en-Herzegovina het bloedige toneel van een burgeroorlog tussen Bosniakken, Kroaten en Serviërs. Door de haatzaaiende propaganda en etnische zuiveringen slaan miljoenen burgers op de vlucht en laten ruim tweehonderdduizend burgers het leven. Maar wat had de burenbanden zo verstoord dat vrienden vijanden konden worden?

Deze vraag is niet eenvoudig te beantwoorden. De oorsprong van deze twisten is te herleiden tot de 19e en de vroege 20e eeuw. Met de verbreiding van het nationalisme in de 19e eeuw, produceren historici grote hoeveelheden aan historische werken. Ieder volk krijgt zo zijn eigen historische identiteit. Op de Balkan leidt dit tot een herleving van eeuwenoude vijandbeelden. De onderlinge spanningen intensiveren en leiden uiteindelijk tot de Eerste Wereldoorlog.

Verdeeldheid en de Vrede van Versailles
Na het zien van het geweld waartoe mensen in staat zijn, pogen de Grote Drie – Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten – in Parijs een nieuwe wereldorde te scheppen. Onder het mom van zelfbeschikkingsrecht voor ieder volk, bepalen zij in het Verdrag van Versailles (1919) nieuwe nationale grenzen. Op de Balkan blijkt dit problematischer dan gedacht.

Het uiteenvallen van de Centrale mogendheden veroorzaakt na de oorlog een machtsvacuüm op de Balkan. Oostenrijk-Hongarije en het Ottomaanse Rijk zwaaien niet langer de scepter over Zuidoost-Europa. De afzonderlijke Balkanese volkeren eisen daarom onafhankelijkheid. Vanwege conflicterende territoriale aanspraken kunnen deze eisen niet ingewilligd worden.

Naast deze botsende belangen, is de Balkanese delegatie tevens verdeeld door onderlinge verschillen in religie en afkomst. Hierdoor lopen de onderhandelingen grote vertraging op. Daarop besluiten de Grote Drie de Serviër Nikola Pasic (1845-1926) aan te wijzen als woordvoerder van de Balkanese delegatie. Pasic ziet zijn kans schoon en plaatst zijn grote liefdes – macht en Servië – bovenaan de agenda om een Groot-Servië te kunnen creëren.

Van koninkrijk naar republiek
De grote mogendheden erkennen Pasic’ aanspraken en leggen de grenzen vast van een nieuw koninkrijk in het hart van de Balkan: Joegoslavië. Dit koninkrijk omvat Bosnië-en-Herzegovina, Kroatië, Montenegro, Servië en Slovenië, en delen van Albanië en Bulgarije. Ondanks de hernieuwde onafhankelijkheid worden de verschillende volkeren binnen Joegoslavië het niet eens over de machtsinvulling.

Volgens Pasic moeten Serviërs het Joegoslavische koninkrijk besturen. Dit is tegen het zere been van de Kroaten en Slovenen: hun grondgebied was al aanzienlijk ingeperkt door eerdere Servische aanspraken. Voordat de delegaties consensus weten te bereiken over een modus vivendi, breekt echter de Tweede Wereldoorlog uit.

Het nieuwe machtsvacuüm dat door de oorlog ontstaat, wordt opgevuld door de Kroatische communist Josip Broz Tito (1892-1980). Hij sticht de Socialistische Federale Republiek Joegoslavië. Hij vindt dat het voortbestaan van Joegoslavië gebaat is bij een strikt evenwicht tussen de Balkanese volkeren en hun belangen. Dit evenwicht bereikt hij door manipulatie en repressie. Desalniettemin komen nationalistische sentimenten weer aan de oppervlakte na zijn overlijden in 1980.

Servische frustratie
Voor veel Serviërs staat Tito symbool voor onrechtvaardigheid, omdat zij onder zijn bewind werden benadeeld tegenover andere bevolkingsgroepen. Halverwege de jaren ‘80 weet de Servische politicus Slobodan Milosevic (1941-2006) deze frustraties te vertolken. Hij speelt in op deze nationalistische sentimenten door zich uit te spreken tegen het onrecht dat het Servische volk is aangedaan. Serviërs moeten volgens hem de leidende rol binnen de Joegoslavische republiek herpakken.

Door mee te liften op deze sentimenten beschikt Milosevic in korte tijd over een enorme Servische achterban. Zo weet hij de helft van het aantal zetels in de Joegoslavische regering te winnen. En opnieuw wordt het staatspresidium gevuld met Servische politici.

Door de Servische machtsconcentratie in het Joegoslavische bestuur, spelen in de andere deelstaten nationalistische sentimenten op. Verschillende deelstaten proberen zich begin jaren ’90 af te scheiden van de republiek. Kroatië en Slovenië weten dit als eerste af te dwingen, gevolgd door Bosnië-en-Herzegovina en Macedonië. Andere deelstaten, zoals Kosovo, treffen voorbereidingen voor soortgelijke initiatieven en zetten ondergrondse regeringen op. Wederom wordt de stichting van een Groot-Servië gedwarsboomd door verdeeldheid binnen de republiek.

Oorlog en berechting
Nadat de Bosnische deelstaatregering haar onafhankelijkheid in 1992 proclameert, breekt een burgeroorlog uit. Terwijl de Bosnisch-Servische politicus, Radovan Karadzic, Bosnië-en-Herzegovina wil opsplitsen, omsingelt het Servische leger de Bosnische hoofdstad Sarajevo. Westerse UNPROFOR-troepen kijken machteloos toe hoe het Servische leger, onder leiding van Ratko Mladic, zijn wapens gebruikt tegen de Bosnische burgerbevolking. Tientallen steden en dorpen worden belegerd. Met name de Bosniakken, islamitisch en loyaal aan de Bosnische regering, vallen ten prooi aan massamoorden en verkrachtingen. Zo worden in 1995, onder toeziend oog van Nederlandse vredestroepen, in Srebrenica ruim 8.000 Bosniakken vermoord.

Diplomatieke sancties weerhouden het Servische leger er niet van grove misdaden te begaan tegen de burgerbevolking. Servische leiders overtreden Geneefse Conventies en moeten daarvoor worden berecht. De Duitse Minister van Buitenlandse Zaken Klaus Kinkel eist daarom juridisch druk op Servië. In 1993 willigt de VN-Veiligheidsraad zijn eisen in door de oprichting van het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag.

Vrede en onafhankelijkheid
Dankzij het Dayton-verdrag (1995) komt er een einde aan het geweld in Bosnië-en-Herzegovina. Het verdrag verdeelt het Joegoslavische grondgebied over de voormalige deelstaten. Zo wordt het hart van de Balkan, zeventig jaar na de Vrede van Versailles, alsnog opgedeeld in verschillende autonome staten.

Het geweld in Kosovo duurt voort tot eind jaren ’90. Milosevic stuurt zijn soldaten na de Bosnische oorlog richting Kosovo om hele gebieden van Kosovaarse minderheden te zuiveren. Dreigementen van de VN en de NAVO slaat hij in de wind. Totdat een NAVO-vredesmacht Kosovo in 1999 bezet en de Kosovaarse onafhankelijkheid vastlegt.


De ondertekening van het Dayton-verdrag op 14 december 1995 in Parijs. Met o.a. de presidenten Slobodan Milosevic, Alija Izetbegovic en Franjo Tudjman. Het verdrag maakte een einde aan de Bosnische oorlog. (Foto: Wikimedia)

Onderhuids nationalisme
Ondanks verwoede pogingen evenwicht en veiligheid te creëren op de Balkan, nemen onderlinge spanningen tussen de Balkanese volkeren niet af. Hoewel er na tientallen jaren een einde komt aan het openlijke geweld, leeft het onderhuidse nationalisme voort. De Bosnische reacties op de recente arrestatie van Mladic zijn dan ook zeer verdeeld. Waar sommigen hem als nationale held omarmen, symboliseert hij voor anderen het pure kwaad. Desalniettemin zal Mladic zich tegenover het Joegoslavië-tribunaal moeten verantwoorden voor zijn daden als leider van het Servische leger.

Terugkijkend op een roerig verleden, lijken de afspraken van Verailles en Dayton tekort te schieten in het scheppen van orde en rust op de Balkan. En hoewel het Joegoslavië-tribunaal de morele schade enigszins weet te herstellen, worden de heersende vijandbeelden op de Balkan helaas niet doorbroken.

Historici hebben het verleden aldaar dusdanig verwrongen en verkleurd, dat hardnekkige overtuigingen tot op heden in stand blijven. Of er daadwerkelijk ooit vrede zal komen in deze regio is een goede vraag. De tijd zal het uitwijzen.

► Lees ook het artikel: Nederland verantwoordelijk voor Srebrenica



Verder lezen & kijken:

► Dossier Joegoslavië (voormalig) op Geschiedenis24.nl
► Video: Vrede van Versailles in de docuserie De Oorlog
► Video: In Europa: 1945 - Joegoslavië
► Boek: Parijs 1919. Zes maanden die de wereld veranderden - Margaret MacMillan
► Boek: The war in Croatia and Bosnia-Herzegovina 1991-1995 - Branka Magas (2001)
► Artikel: Een eerloze vrede. Zes bemiddelaars over Bosnië - Paul Scheffer (NRC 1999)
► Artikel: Een Groot-Servisch leidersprincipe - Olaf Tempelman in de Volkskrant
► Film: Shot through the heart van regisseur David Atwoord
► Film: No man’s land van regisseur Danis Tanovic

©GeschiedenisBeleven.nl / Auteur: Patrick Bek, Eindredactie: Anton Mous

| | |
Printerversie

Meer artikelen in de categorie Geschiedenis
>Willem II: op zoek naar de gunst van het volk
>Hoe de Eerste Wereldoorlog naar Groningen kwam
>Jozef: heilig werkman en anticommunist
>Damnatio memoriae: keizers uit het geheugen gewist
>Tien Romeinse keizers en hun dramatische dood
>Felix Salten: van porno naar Bambi
>Willem I: de comeback van een Oranjevorst
>De anatomische les
>Neutraal Moresnet: een mijn als bestaansrecht
>De laatste koning van Mallorca
>Johann Burckhardt: de ontdekker van Petra
>Indiaans Amerikaans voedsel en de Europese cuisine
>Bakvisromans: meisjesboeken met wijze lessen
>Oud en Nieuw op de Atlantikwall
>Het Nederlands van Peter de Grote
>De klopgeest van koningin Sophie
>198 jaar Koninkrijk der Nederlanden
>Vechten voor de Paus: Nederlandse Zouaven in ItaliŽ
>JFK en het onderzoek naar de moord
>Het uur van de moord: een tijdlijn
>Lee Harvey Oswald: eeuwige mislukking
>De moord op JFK en de fatale fouten van de Secret Service
>1916: de troonsbestijging van den Antichrist
>Julianus de Afvallige: de laatste der heidenen
>Saladin: een moslim als christelijk rolmodel
>Ga tekeer als Hunnen! Keizer Wilhelm en China
>Vlees noch vis: vegetariŽrs in de oudheid
>Satire en Scifi in de antieke wereld
>De hel van Leipzig
>Bankencrisis! Fraude en faillissement in VenetiŽ
>De Romeinse Limes: grenzeloze mogelijkheden
>De Pentagon Papers: lekken met engelengeduld
>Guy Moquet: te jonge verzetsheld
>De droom van Dr. Martin Luther King
>"Ich bin ein Berliner"
>Kort en krachtig: The Gettysburg Address
>Maginotlinie versus Westwall: The battle
>Een ministerieel avontuur
>De Grand Tour: toerisme in de 18e eeuw
>Trauma's uit het verleden: PTSS in de antieke wereld
>Ik ga op reis en neem mee.. de heilige Christoffel
>Het verhaal achter het Verdrag van MŁnchen
>Bob Marley: gewone jongen wordt vredesstrijder
>De waarheid achter Kosovo
>Racisme en slavernij in de Romeinse wereld
>Het vergeten koninkrijk Finland
>Nederland herdenkt de Eerste Wereldoorlog
>Het Adelaarsnest: top of flop?
>De zaak Brutus: James Bond in naoorlogs Duitsland?
>Romeinse oorlogsinvaliden: bejubeld en verguisd
>Veranderend landschap
>De vergeten koningen van Friesland
>De Limburgse mijnen: een roemruchte geschiedenis
>Ring them bells! Zoeken naar de perfecte klok
>Perzische verleiding in Couperus' Iskander
>Vrouwen der fabriek, staakt het werk!
>Hadrianopolis: het Romeinse Rijk op zijn knieŽn
>Onbekende stemmen uit de oorlog
>Brief- en dagboekschrijvers uit WOII aan het woord
>Verplichte kost voor koning Willem-Alexander
>Vici zet Romeins verleden op de kaart
>17e-eeuwse scifi: maanreizen en zonexcursies
>RecreŽren naast de rijksweg
>Willem I: start van een inhuldigingstraditie
>Het verhaal van Philips in Kamp Vught
>Lachen met de oude Grieken
>Von Schleicher: Hitlers vergeten voorganger
>Studeren: was in de jaren '60 alles beter?
>Dood en verderf in het Scholtenhuis
>Bitterheid en opluchting om IndonesiŽ
>Grachtengordel: weerspiegeling van de Gouden Eeuw
>Herculaneums bibliotheek: teleurstelling of hoop?
>Het Koocboec: De Zilveren Lepel van de 17e eeuw
>De geest van het kerstfeest
>Het onaantastbare Marokkaanse koningshuis?
>Groningen als centrum van de mode
>De onbevlekte ontvangenis: dogma en misverstand
>Een verboden feest vastgelegd door Jan Steen
>Klapwiekend het raam uit bij Pa Bas
>Baljuws of boeven? Machtsmisbruik in Den Haag
>De anarchistische terrorist
>Sint Maarten: een middeleeuws idool
>De vloek van de indiaan
>TV en de Amerikaanse presidentsverkiezingen
>George Washington unaniem eerste president VS
>Halloween toch heilig?
>Hysteria - Voor een orgasme ging je naar de dokter
>Primeurs in de fotografie
>"I am Queen": koningin Victoria's dagboeken online
>The Beatles: van tienerliefde tot wereldvrede
>Franciscus: de heilige van dierendag
>De losse draden van het tapijt van Bayeux
>Vredenburgplein: broeinest van historie
>Een briljant paleontoloog: Joseph de Bosquet
>Uniek Zeeuws erfgoed in gevaar
>Christendom en islam: een lange vriendschap
>De jacht op het communistische spook
>Ik vertrek! Emigratie uit Nederland vroeger en nu
>Lodewijk Napoleon en zijn paleis op de Dam
>Satanisme in de Middeleeuwen? De Codex Gigas
>De geschiedenis van het gewichtige lichaam
>De Arthurlegende door de eeuwen heen
>De Klaagmuur als 'second best'?
>De Mongolen: het sociale beleid van een steppevolk
>Het roemloze einde van Erich Honecker
>Opmaat tot de Rwandese genocide
>Vergeten groenten: geschiedenis op je bord
>Marie Antoinette tussen feit en fictie
>Hoer of heilige? Vrouwen in het 'Wilde Westen'
>Maya-kalender: einde van de wereld in 2012?
>Vechten voor de vijand: de Romeinse hulptroepen
>Bloemeneiland met een zwart randje
>Schurken, schavotten en de bloeddorstige mens?
>Twee prinsen en de troon van OekraÔne en Polen
>De Friese Waterlinie herontdekt
>Bezuinigingen op de culturele sector? Niet bij Nero!
>De kracht der Mongolen
>J.P. Coen: een high potential in de Oost
>Homovervolgingen in de Republiek van de 18e eeuw
>Van failliet land tot Nederland
>President centraal in Vijfde Republiek
>Grebbeberg in ons geheugen gegrift
>Pamfletten: snelle media in vroegmoderne tijd
>Vele Handen maken licht werk
>Aktion T4: leerschool voor de Holocaust
>Metrotunnel als archeologische schatkamer
>Een nieuw gevonden Nederland in Amerika
>Dubbelzinnige viering 300 jaar Frederik de Grote
>Nederlanders aan boord van de Titanic
>Dagmar van Denemarken, bitterzoet sprookjesleven
>Een rondleiding door Forum Hadriani
>Leven volgens de filosofie van Marcus Aurelius
>Land van Valkenburg: Middeleeuwse twistappel
>Wat is jouw toekomst? Griekse doe-het-zelf orakels
>Voor Friese onafhankelijkheid!
>Proeven van de oudheid
>Vis en cheesecake uit de Romeine keuken
>Anonymous: Was Shakespeare een bedrieger?
>Nie wieder Krieg: een Duits leger na 1945?
>Anna Maria van Schurman: een rariteit?
>Op zoek naar het verhaal achter historische winkels
>Het einde van de geheugenpaleizen
>Hoe Guy Fawkes bij Occupy belandde
>Romeinse topsport: goden van de arena
>Van Duitse keizer tot Doornse huismus
>De Amerikaanse roots van de musical
>Het Romeinse Griekje: Hadrianus' invloed op Athene
>Driehonderd jaar Grote Pracht
>Henk Sneevliet: Nederlandse held in China
>SŁskind: geen verrader maar verzetsheld
>Locke en Wolff: de supernannies van de 18e eeuw
>Gezocht: papyri-ontcijferaars
>De eeuwige roem van Julius Caesar
>Girlpower bij de Etrusken
>VOC-mentaliteit? ...Haringhandel zul je bedoelen!
>De Griek: bewonderd en verguisd
>Coventry 1940: oog om oog
>Het duel, een ongebruikelijk gebruik
>Surinaamse contractarbeid: keuze of kidnap
>De vergeten glorie van een universiteit
>Goddelijke gezondheidszorg in klassiek Griekenland
>Drijfhout en poolvossen: overleven op Nova Zembla
>Benen gekruist voor de vrede
>De moord op Walther Rathenau
>Verzetshelden in de bajes
>Heksen in de Harz: waar is het echte verhaal?
>3 oktober in Leiden: feest met een eigen historie
>Moorden in naam van God
>Oradour sur Glane: symbool voor terreur
>De Gouden Koets: omstreden Gouden Kwartjeswagen
>De trekhond: ďde schande onzer natieĒ
>Paaseiland: veel vragen, nog geen sluitend antwoord
>Van god los: historie van de rode loper
>De Bierkellerputsch: mislukking of leerschool?
>Nederland verantwoordelijk voor Srebrenica
>Ommuurde vrouwen in de middeleeuwse stad
>Mussolini en Berlusconi: Italiaans leiderschap
>50 jaar Berlijnse Muur: een kloof die dichtgroeit?
>Tiberius Gracchus: ďYes We Can!Ē
>500 jaar Lof der Zotheid
>Erasmus van Rotterdam, of toch gewoon Erasmus?
>Het oudste volkslied van Nederland
>Het Suezkanaal: open zenuw sinds 1956
>Een kijkje in de Bibliotheek van AlexandriŽ
>De Koude Oorlog op het schaakbord
>Leeuwarden: bakermat Nederlands koningshuis
>Een historische vergissing: Nijmegen 1944
>De 43 levens van Adolf Hitler
>De Eerste Kamer: onbemind overblijfsel uit 1815
>Het recht op beledigen in de 18e eeuw
>Vechten in de Tweede Kamer door de Zaak Oss
>1848 en de Arabische lente
>Van de Summer of Love naar Pinkpop
>Kampoverlevenden opnieuw slachtoffer van geweld
>Bob Dylan: The voice of a generation
>Bombardement Rotterdam: oorlogsdaad of misdaad?
>Brieven uit Napoleons Garde d'Honneur
>Politiek en burgers botsen: de Nijmeegse Piersonrellen
>Wagnerianen tussen geisers en vulkanen
>Immigratie in de 17e eeuw: een succesverhaal
>Kruistocht in LibiŽ
>Van zotte vleesklomp tot zelfstandige zorgcliŽnt
>Toen & nu: de Amsterdamse jodenbuurt
>De eeuwige zoektocht naar genezing
>Van schavot naar gesticht: beschavingsproces?
>Wil de echte Alexander de Grote opstaan?
>Max Blokzijl: de Nederlandse Joseph Goebbels
>De Groot-Nederlandse gedachte door de jaren heen
>Komt dat zien! Exotische mensen in de 19e eeuw
>Sapere Aude: Napoleon en de Verlichting
>Hulp bij Anschluβ van Oostenrijk bij nazi-Duitsland
>Kunst op de vierkante millimeter
>RavensbrŁck: een vergeten kamp?
>200 jaar burgerlijke stand in Nederland
>Leger VS en social media: angst voor Vietnam II
>Vitaminegebrek en de populariteit van geschiedenis
>De Zilveren Eeuw aan de Amsterdamse grachten
>Van speeltje voor de rijken tot nationaal postbedrijf
>Spionageschip VS in Noord-Koreaanse handen
>Beelden Van der Capellen eindelijk naar Zwolle?
>De elektrische auto: uitvinding uit de 19e eeuw