Coventry 1940: oog om oog

Gepubliceerd op: 12 december 2011, auteur: Maarten Brand

Het Duitse bombardement op de Britse stad Coventry in 1940 is symbool geworden voor de ‘Blitz’, de terreurbombardementen van de Luftwaffe op Engelse burgerdoelen. Dat de Britten zelf een rol speelden bij de escalatie van de luchtoorlog, blijft meestal ongenoemd.

Heinkels, Duitse bommenwerpers die werden gebruikt tijdens de Slag om Engeland

De Duitse aanval op het centrum van Coventry vond plaats in de nadagen van de beroemde Slag om Engeland (1940-41), de mislukte poging van de Lufwaffe om de Britse Royal Air Force (RAF) op de knieën te krijgen en de weg vrij te maken voor een Duitse invasie. In verschillende aanvalsgolven die in totaal meer dan tien uur kostten, verwoestte de Duitse aanval op Coventry meer dan 4000 huizen en driekwart van de fabrieken in de stad. Ter vergelijking: het Duitse bombardement op Rotterdam duurde niet langer dan een kwartier. Bijna geen enkel gebouw in het centrum van Coventry ontsnapte aan het geweld. Ongeveer 600 mensen kwamen om, duizend personen raakten gewond.

De Duitse propagandaminister Joseph Goebbels (1897-1945) schreef later in zijn dagboek hoe het bombardement een grote onrust in de wereld veroorzaakte, met name in Amerika. Ook bedacht Goebbels de uitdrukking ‘Coventriert’ als synoniem voor ‘met de grond gelijk gemaakt’. Voor de Britten en Amerikanen werd Coventry een symbool voor het lijden van de Britse bevolking onder de terreur van de nazi’s. De Times schrijft over ‘Butchery at Coventry’, ‘the wanton slaughter by a people (…) mostly for the joy of destroying.’ Gezien de eerdere Duitse terreurbombardementen op Guernica (1937), Warschau (1939) en Rotterdam (1940) is deze reactie volkomen begrijpelijk. Dat de Britten in zekere zin zelf een aandeel hadden in de Duitse beslissing om Coventry te bombarderen, werd pas later duidelijk.

Slag om Engeland
Toen de eerste Duitse bommenwerpers in de nacht van 14 november 1940 boven Coventry verschenen, was de luchtslag boven Engeland al enkele maanden in volle hevigheid aan de gang. Voor de Duitsers, die tot dat moment slechts overwinningen hadden gekend, was het een frustrerend gevecht vol tegenslagen. Ondanks de aanhoudende Duitse druk en de numerieke superioriteit van de Luftwaffe bleef de Britse RAF overeind. Dit was niet alleen te danken aan de moed van de Britse piloten, maar ook aan de zwabberende Duitse strategie. Verschillende historici hebben geconcludeerd dat de Duitse luchtmacht eigenlijk al improviserend en zonder vastomlijnd plan de strijd was aangegaan.

Aanvankelijk richtten de Duitse aanvallen zich voornamelijk op strategische doelen zoals fabrieken, oliedepots en vliegvelden. In de nacht van 24 op 25 augustus maken Duitse vliegeniers echter een cruciale vergissing. Duitse bommenwerpers met als doelwit de oliedepots in Thames Harbour misten hun doel en troffen de Londense City en de arbeiderswijk East End. Er vielen tientallen slachtoffers. Deze fout vormde het begin van een vicieuze cirkel van wederzijdse bombardementen op burgerdoelen.

Tot dat moment hadden de Duitsers zich op uitdrukkelijk bevel van Adolf Hitler (1889-1945) bewustonthouden van aanvallen op burgerdoelen – al voorkwam dit niet dat er al tientallen tot honderden Britten waren gedood. Hitler hoopte nog altijd met de Engelsen tot een vergelijk te komen en de oorlog tussen de twee landen aan de onderhandelingstafel te beëindigen. Op die manier wilde de Führer de Duitse dominantie op het continent veiligstellen en de vrije hand krijgen zich te richten op de ‘ware’ vijand van nazi-Duitsland, de Sovjet-Unie. Zo geredeneerd waren bombardementen op Britse steden contraproductief. De Duitsers gingen aanvankelijk zelfs zo ver dat bommenwerperbemanningen die tóch Britse burgerdoelen hadden getroffen, voor straf werden overgeplaatst naar de infanterie .

Britse tegenaanvallen
Vergissing of niet, de Britten waren begrijpelijkerwijs woedend over het Duitse bombardement op Londen. Premier Winston Churchill (1874-1965) liet als vergelding voor deze ‘Siege of Terror’ Britse bommenwerpers een nacht later Berlijn aanvallen, het begin van een reeks nachtelijke missies tegen de Duitse hoofdstad. Het Britse squadron onder commandant Oxley was niet in staat zijn doelwit, het vliegveld Tempelhof aan de rand van de stad, precies te lokaliseren. Desondanks besloten de vliegtuigen hun bommen af te werpen. “I could have brought my bombs back, but of course I didn’t, I left them in Berlin.” De explosieven vielen lukraak op de stad.

De Britse aanvallen op de hoofdstad van het Duizendjarige Rijk betekenden een belangrijke aanslag op hetprestige van de nazi’s. In 1939 had maarschalk Hermann Göring (1893-1946), bevelhebber van de Luftwaffe, nog gepocht dat als er ooit Britse bommenwerpers verschenen boven Berlijn, zijn naam Meyer was. Een furieuze Hitler herriep zijn verbod op aanvallen tegen Britse steden en vanaf september 1940 begon de Blitz: de georganiseerde Duitse luchtcampagne tegen Britse burgerdoelen. “Het uur zal komen dat één van ons zal breken, en het zal niet Nazi-Duitsland zijn,” kondigde de Führer aan tijdens een partijbijeenkomst in Berlijn op 4 september 1940. De Blitz zou uiteindelijk duren tot mei 1941 en kostte 40.000 Britse burgers het leven.

Oog om oog
Het Britse Coventry is net als London een symbool geworden voor de Duitse bommenterreur. Dat de Britten zelf een rol hebben gespeeld bij de escalatie van de luchtoorlog blijft meestal ongenoemd. Het voert echter te ver om te redeneren dat de Britten het proces richting ‘Coventry’ zelf op gang hebben gebracht. Strategische bombardementen stonden in die tijd vrijwel garant voor burgerslachtoffers. Zoals de historicus Maarten van Rossem zei, was een stad het kleinste doelwit dat bommenwerpers uit die tijd konden raken. Dat gold dubbel en dwars voor nachtaanvallen zoals op Coventry of Berlijn.

De luchtaanvallen op Britse steden kwamen de Duitsers uiteindelijk duur te staan. Niet alleen sorteerden zij weinig effect, de Blitz nam definitief de Britse morele bezwaren weg om vanaf 1942 over te gaan tot systematische vernietiging van alle grote Duitse steden, het beruchte area bombing. Een maand na Coventry vond al de eerste bewuste Britse terreuraanval plaats, op Mannheim. ‘Dresden’ zou vijf jaar later het droevige slotakkoord blijken.


Premier Winston Churchill brengt een bezoek aan de ruïne van de kathedraal van Coventry in september 1941 (foto: Wikimedia / Imperial War Museum Collections)

Verder lezen
► Philip Knightley, The first casualty; the war correspondent as hero and mythmaker from the Crimea to Iraq (John Hopkins New York, 2004)
► Jorg Friedrich, Der Brand: Deutschland im Bombenkrieg 1940-1945 (München 2002)
► Maarten van Rossem, Drie Oorlogen (Nieuw Amsterdam, 2007)

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Maarten Brands, eindredactie: Bas de Rue, beeldredactie: Joris Bruins, foto's: Flickr en Wikimedia