De Griek: bewonderd en verguisd

Gepubliceerd op: 14 december 2011, auteur: Lars Sanders

Wie in deze tijden het nieuws volgt, kan niet om de Grieken heen. De boulevardpers in Europa noemt ze lui, corrupt en frauderend. Dit staat in schril contrast met het beeld van de Griek in de 19e eeuw. Is dit een illustratie van een veranderend Europa?

Demonstratie voor het Griekse parlement op 29 juni 2011

Europeanen zijn altijd geïnteresseerd geweest in de klassieke oudheid en de Griekse beschaving. Als in 1821 de Griekse onafhankelijkheidsoorlog (1821-1829) tegen het Ottomaanse Rijk begint, beleeft de interesse voor Griekenland echter een enorme opleving. In West-Europa ontstaat een golf van sympathie met de Grieken, ook wel Filhellenisme genoemd. De Britse dichter Lord Byron (1788-1824) belandt zelfs in Griekenland om zich actief met de strijd te bemoeien.

Een romantisch beeld
Nederlandse dichters geven ook uiting aan hun betrokkenheid. De romantische dichter Adriaan van der Hoop junior (1802-1841) schrijft in 1827: “Hoe! Griekenland vergaat, en, Christnen, gij, gij zult dit werkloos aanzien?...Kwijt, o kwijt u van uw schuld! (...)Toekomst, Christendom en Griek staan in Gods hand!” De schilderkunst laat zich ook niet onbetuigd. Op de Franse salon van 1827, waar schilders hun recente werk tentoonstellen, is de Griekse onafhankelijkheidsstrijd prominent aanwezig. De uit Dordrecht afkomstige Ary Scheffer (1795-1858) toont een werk waarin Griekse vrouwen zelfmoord plegen om uit handen van de Ottomaanse troepen te blijven.

In West-Europa heerst in de 19e eeuw het idee dat Griekenland de bakermat van de West-Europese beschaving is. Nu de Griek zich dapper tegen zijn overheersers verzet, is steun aan de Griek bijna een ereschuld. Het Christelijke Griekenland zou weer in de Europese invloedssfeer terugkeren en Europa wacht de Griek met open armen op.

Een economisch beeld?
Griekenland wordt in 1829 onafhankelijk. In de jaren daarop zou de stemming tegenover Griekenland echter drastisch omslaan. In 2010 moet de Griekse premier Georgos Papandreou (1952-) bij het Internationaal Monetair Fonds aankloppen voor een noodlening. De Griekse financiële crisis is begonnen. De Europese publieke opinie stelt zich nu anders op. Griekenland wordt gezien als één van de PIIGS-staten die op de nominatie staan om om te vallen.

In heel Europa verschijnen artikelen en karikaturen waarin de Griek wordt afgebeeld als een bedrieger die er op andermans kosten warmpjes bijzit. De PVV van Geert Wilders spreekt over corrupte Grieken, en in 2011 nomineert de website Geenstijl 'acceptgyros' als woord van het jaar. Op de Britse zender Channel Four wordt de realitysoap Go Greek for a week uitgezonden. Drie Britse gezinnen kunnen “ervaren hoe belastingontduiking en corruptie in zijn werk gaat.” Van het beeld van de dappere Griek is niets meer over.

Evangelos Konstantinou (1933-), emeritus-hoogleraar Nieuwgrieks probeert de teloorgang van het Griekenlandbeeld al enige tijd verklaren. Konstantinou stelt dat Europa haar culturele identiteit ingeruild heeft voor een economische identiteit. Nu er in Europa minder aandacht is voor de gemeenschappelijke cultuur, is er voor het idee dat Griekenland de bakermat van de Europese beschaving is minder ruimte. Konstantinou lijkt dit op het eerste gezicht goed gezien te hebben. Griekenland heeft grote economische problemen. In een Europa dat zich vooral als een economische unie ziet, lijkt het dan vanzelfsprekend dat de Griek in een minder positief daglicht staat.

Verre oorden en heldendaden
Maar is dat de enige reden? In haar studies naar filhellenisme stelt Virginia Penn dat de Europese cultuur in de 19e eeuw erg ontvankelijk is voor de Griekse onafhankelijkheidsstrijd. Maar ieder land in Europa had volgens Penn andere redenen om de Grieken te bewonderen. De Britten lieten zich volgens Penn meer inspireren door een romantisch verlangen naar verre oorden en heldendaden. In de Duitse gebieden werd men echter meer aangesproken door het religieuze aspect van de Griekse opstand.

Culturele verschillen kunnen dus ook een rol spelen in de verschillende waardering van Griekenland. De 19e eeuw was de eeuw van de romantiek. Verre oorden en grote daden konden op een brede belangstelling rekenen. Maar in de hoofden van de moderne burger lijkt voor romantische beelden minder ruimte te zijn.


In december 1803 plegen Griekse vrouwen zelfmoord om uit handen van de Ottomaanse troepen te blijven. Ze gooien eerst hun kinderen van de rotsen en daarna zichzelf. Op dit schilderij van Ary Scheffer uit 1827 is een duidelijk geromantiseerde voorstelling van deze gebeurtenis te zien.

Verder lezen & kijken:
► Onnavolgbaar door navolging. Het neoclassicisme en het antieke ideaal in Hermeneus Jaargang 63 Nr 4 (1991)  van H.Van Dolen en C.Huppers
► Modern Greece. A short history (2000) van C.M. Woodhouse,
► Berichtgeving van verschillende Europese kranten is te volgen op: www.eurotopics.net
► Go Greek for a week is digitaal te bekijken op Channel4.com
► Documentaire over Lord Byron in Griekenland van History Channel op YouTube (Engelstalig)

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur Lars Sanders, eindredactie: Peter Passenier, foto's Wikimedia