Kruistocht in Libië

Gepubliceerd op: 22 april 2011, auteur: Maarten Brand

Na de start van de NAVO-bombardementen op Libië riep Ghadaffi dat het Westen een nieuwe kruistocht was begonnen. Toeval of niet, precies 70 jaar geleden begonnen de Britten in hetzelfde gebied een offensief tegen de Duitsers: operatie Crusader.

In het najaar van 1941 weten de Britten de Duitse opmars richting Egypte - tijdelijk - te stuiten, met de verovering van de Libische havenstad Tobroek. Dit is een lelijke streep door de aanvalsplannen van Erwin Rommel (1891-1944) en zijn Duitse Afrikakorps, want het brengt de Duitse aanvoerlijnen in gevaar. Tobroek is de enige havenstad in 1.000 mijl en van vitaal belang voor de bevoorrading.
 
Tegenaanval
Vijf maanden eerder, in juni 1941, realiseert de Britse premier Winston Churchill (1874-1965) zich dat de oorlog tot dan toe uitstekend verloopt voor de Duitsers. De slag om Engeland heeft Duitsland weliswaar verloren, maar Amerika is nog niet officieel in de oorlog betrokken geraakt. De zojuist begonnen Duitse inval in de Sovjet-Unie (operatie Barbarossa) verloopt uiterst voorspoedig. Ook in Afrika rukken de Duitse bondgenoten op (de As-strijdkrachten: Duitsland, Italië en Vichy-Frankrijk). Bovendien worden de Britse bezittingen in Libanon en Syrië bedreigd door eenheden uit Vichy-Frankrijk.

Er moet iets gebeuren. Daarom geeft Churchill zijn generaal Claude Auchinlek (1884-1981), bevelhebber in het Midden-Oosten, opdracht tot een tegenaanval: operatie Crusader. Doel van de missie is de Duitse tankwapens te vernietigen en de weg naar Tobroek, Bengasi, Brega en de rest van Oost-Libië (Cyranaica) in Britse handen te krijgen.
 
Brandstofaanvoer
De aanval op 18 november 1941 begint voorspoedig. Maar dat is schijn. Rommel meent aanvankelijk slechts te maken te hebben met een aanval van een stevige verkenningseenheid. Wanneer hij doorkrijgt dat de Britten serieuzere plannen hebben, blijkt de superioriteit van Rommels tankwapens. De eerste dagen verliezen de Britten vele tientallen tanks, terwijl de Duitsers slechts beperkte verliezen lijden.

De Britse problemen verergeren door de sterke Duitse pantserafweer en moeilijkheden met de brandstofaanvoer. Daar komt bij dat de Britten beschikken over slechte inlichtingen. En Rommel is vastbesloten om de Britten volledig te vernietigen. Het enige voordeel dat Auchinlek heeft is dat hij voorafgaand aan het offensief betere aanvoerlijnen heeft laten aanleggen dan de Duitsers. Hierdoor kunnen de Duitsers hun technologische superioriteit niet volledig uitbuiten en weten de Britten Rommel onder druk te zetten.

Rommel ontkomt
Maar dan doet Rommel zijn bijnaam - Woestijnvos - eer aan. Met een gewaagde tegenaanval wil hij de Britten verrassen en terugdrijven naar de Egyptische grens. Zijn gok lijkt te werken. Het schokeffect van de aanval zaait verwarring onder de Britten, maar levert uiteindelijk weinig op. Met hardnekkig verzet en een beetje geluk - de Duitsers kampen met logistieke problemen - weten de Britten de klap op te vangen en de Duitse opmars voorlopig te stuiten.

Midden december ziet Rommel zijn offensief vastlopen. De aanhoudende Britse druk en het stilvallen van zijn aanvoerlijnen noodzaken Rommel zich terug te trekken richting West-Libië (Tripolitanië). De Duitse terugtocht verloopt georganiseerd. Rommel weet keer op keer Britse aanvallen te weerstaan, tot hij in januari 1942 zijn veilige stellingen rond de stad Brega bereikt, op de grens tussen Cyrenaica en Tripolitanië. Operatie Crusader is hiermee voltooid.

Teruggolvend front
In plaats van een snelle Britse operatie is Crusader uitgelopen op een kostbare en langdurige uitputtingsslag. Door Rommels strategische inzicht blijken de Duitsers steviger op de been te blijven dan gedacht. Het effect van operatie Crusader is zeer tijdelijk. Nauwelijks 14 dagen na de Duitse nederlaag in Oost-Libië, weet Rommel de Britse opmars uit te buiten met een nieuwe aanval vanuit Brega. Nu zijn het de Britse aanvoerlijnen die stilvallen. Rommel laat het front dwars door de Libische woestijn teruggolven richting de Egyptische grens. De Woestijnvos blijkt zijn streken nog niet verleerd.

Parallel
“History doesn’t repeat itself, at best it sometimes rhymes”, schrijft Mark Twain. Ook in het geval van Libië is van een echte herhaling van de geschiedenis geen sprake. Toch zijn de parallellen met de NAVO-aanvallen opvallend. Niet alleen de overeenkomst in de verwijzing naar het fenomeen kruistocht is interessant. De strijd vindt plaats in precies hetzelfde gebied. Er is een tegenstander met superieure wapens en training op de grond: Ghadaffi. En er is eenzelfde golvende frontlijn, waarin Ghadaffi veerkrachtiger blijkt dan gedacht. Of de veerkracht van de ‘Dolle Hond van het Midden-Oosten’ even sterk is als ‘Woestijnvos’ Rommel moet echter nog blijken. 

Zeldzame kleurenbeelden van Operatie Crusader:



Bronnen en links:
* Evans, Sir Geoffry, Operatie Crusader, de verovering van Cyranaica in: Geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog deel 2 ‘Van Kreta tot Pearl Harbor’, Standaard Antwerpen 1990, 739-753.
* Stafford Northcote, H., Woestijndrama, de verovering van Vichy Syrie in: Geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog deel 2 ‘Van Kreta tot Pearl Harbor’, Standaard Antwerpen 1990, 557-564.
* Rossler, Joachim, De belegering van Tobroek, in: Geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog deel 2 ‘Van Kreta tot Pearl Harbor’, Standaard Antwerpen 1990, 623-631.
* Ford, Ken, Operation Crusader 1941; Rommel in Retreat, Osprey Publishing, 2010.

 ► Er is zelfs een bordspel van Operatie Crusader

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Maarten Brand, foto's: Wikimedia