Spionageschip VS in Noord-Koreaanse handen

Gepubliceerd op: 24 november 2010, auteur: Gerrit Jan Weikamp

Onlangs zijn de spanningen tussen de twee Korea's weer opgelopen. Sinds de wapenstilstand van 1953 zijn er tal van incidenten geweest die de verhoudingen in de regio op scherp zetten. Eén van de opmerkelijkste incidenten is de Noord-Koreaanse aanval op het Amerikaanse spionageschip USS Pueblo. De diepe diplomatieke crisis die volgde op die actie van de Noord-Koreanen, duurde vrijwel het gehele jaar 1968 en kende een bizarre afloop.


Op 11 januari 1968 was de vrijwel onbewapende Pueblo begonnen aan een missie in de Japanse Zee. Het spionageschip zou ruim een maand op zee blijven en langs de kust van Noord-Korea varen om gegevens te verzamelen over de aanwezigheid van met name de Sovjetmarine in de regio. Pete Bucher, de commandant van het schip, had de opdracht om zoveel mogelijk in neutrale wateren te blijven. Mocht hij toch in Noord-Koreaans gebied belandden, dan was de verwachting dat het schip er met een dringend verzoek de koers te wijzigen wel vanaf zou komen. Op 23 januari 1968 bleek deze aanname een grove inschattingsfout te zijn geweest.

De Pueblo lag die dag stil in neutrale wateren, zo'n 16 zeemijlen verwijderd van het Noord-Koreaanse eilandje Ung-do. Aan het begin van de middag deed een overmacht van de Noord-Koreaanse marine een aanval op het schip. Na een korte maar hevige beschieting, zag Bucher geen andere mogelijkheid dan aan de Noord-Koreanen duidelijk te maken dat hij en zijn bemanning zich hadden overgegeven. De opvarenden werden krijgsgevangen gemaakt en het schip werd gedwongen naar de havenstad Wonsan te varen.

Bizar voorstel
De Noord-Koreanen rechtvaardigden hun actie door te stellen dat de Pueblo zich in hun territoriale wateren bevond en dat de bemanning zich daar schuldig maakte aan spionage en andere criminele activiteiten. Als de Amerikanen hiervoor excuses aanboden, zouden de krijgsgevangenen vrijgelaten worden. President Johnson ontkende de aantijgingen en weigerde om voor de Noord-Koreanen door het stof te gaan. Gedurende tien maanden zat er weinig beweging in de onderhandelingen.

Om schot in de zaak te krijgen deed de Amerikaanse onderhandelaar in december 1968 een op het eerste gezicht bizar voorstel. Hij toonde zich bereid een document te ondertekenen waarin de regering van de Verenigde Staten schuld bekende en excuses aanbood. Voorafgaand aan die ondertekening wilde hij dan wel een korte mondelinge verklaring afgeven. Daarin zou hij aangeven dat de Pueblo zich volgens de regering van de Verenigde Staten op het moment van de inname niet in Noord-Koreaanse wateren bevonden had en zich niet schuldig had gemaakt aan welke illegale activiteiten dan ook. Excuses zouden dan ook niet op zijn plaats zijn.

“Nuts”
Groot was de verbazing bij de regering-Johnson toen bleek dat de Noord-Koreanen instemden met het voorstel. Of zoals veiligheidsadviseur Walt Rostow het uitdrukte: “We regarded the North Koreans as nuts.” Vanuit Noord-Koreaans oogpunt valt echter wel te begrijpen waarom akkoord gegaan werd met deze ongebruikelijke gang van zaken. De volledig door de staat gecontroleerde Noord-Koreaanse pers zou simpelweg geen melding maken van de Amerikaanse mondelinge verklaring, maar slechts berichten over de ondertekening van de schuldverklaring.

Kim Il Song creëerde op deze manier een nette oplossing voor het probleem van de Amerikaanse krijgsgevangenen en tevens een grote hoeveelheid propagandamateriaal om de bevolking een klinkende overwinning op de Verenigde Staten voor te houden. Bovendien had het regime ongestaft een spionageschip buitgemaakt en daarmee het spionageprogramma van de Amerikaanse marine een gevoelige slag toegebracht.

Propaganda
Op 23 december 1968, de dag vóór Kerstmis, waren alle formaliteiten geregeld en gingen Bucher en zijn mannen na een uitputtende gevangenschap van elf maanden, weer naar huis. Zijn schip moest de commandant in Noord-Korea achterlaten. Tegenwoordig ligt de Pueblo aan de kade in Pyongyang en wordt als propagandamiddel gebruikt om toeristen voor te lichten over de Noord-Koreaanse visie op de Verenigde Staten.

Lange tijd werd vermoed dat de aanval de goedkeuring van de Sovjet-Unie had, maar uit recent onderzoek is gebleken dat dit zeer te betwijfelen valt. Mogelijk was het de Noord-Koreanen er vooral om te doen een militair incident uit te lokken om zo de stabiliteit in de regio te verstoren. Tot het voor historici mogelijk wordt om inzage te krijgen in Noord-Koreaanse archieven, blijft het gissen naar de exacte drijfveren van Kim Il Song om de Pueblo in te nemen.

Video: Noord-Korea zet de USS Pueblo in als propagandamiddel



Bronnen:
- Lerner, M.B., The Pueblo incident: a spy ship and the failure of American foreign policy (Kansas 2002)
- Mobley, R.A., Flash Point North Korea: the Pueblo and EC-121 crises (Annapolis 2003)
- Radchenko, S.S., The Soviet Union and the North Korean Seizure of the USS Pueblo: evidence from Russion archives (Washington 2005)

Zie ook: masterthesis De Pueblo-affaire

©GeschiedenisBeleven.nl / auteur: Gerrit Jan Weikamp, foto's Wikimedia