Vijf eeuwen 'mengelmoescultuur' in Nederland

Gepubliceerd op: 21 juni 2011, auteur: Enne Koops

Winnaars en verliezers, het nieuwste boek van de historici Leo en Jan Lucassen, toetst de meningen van integratie-pessimisten aan historische feiten. De auteurs concluderen dat het cultuurrelativistische stigma van de PvdA als “linkse kerk” niet klopt. Het valt wel mee met wat Paul Scheffer het “multiculturele drama” noemde.

Tot ongeveer 1990 zijn thema’s als immigratie en integratie ondergeschoven kindjes in het publieke en politieke debat. Daarna verandert de Nederlandse houding tegenover immigranten radicaal. Een reeks integratiepessimisten, beginnend met Frits Bolkestein, zet de genoemde onderwerpen op de maatschappelijke agenda. Dit doen zij vanuit de overtuiging dat de integratie van mediterrane en Caribische immigranten in Nederland mislukt was, vooral in de grote steden. Ook willen zij de toenemende dreiging van de radicale islam ter sprake brengen.

Linkse hobby’s en rechtse demagogie
Na Bolkestein volgen meer criticasters, onder wie Pim Fortuyn, Pieter Lakeman, Paul Scheffer en de PVV’ers Martin Bosma en Geert Wilders. Deze rechtse colonne integratiepessimisten richtte de pijlen voortdurend op de ‘linkse kerk’, een term die door Fortuyn is geïntroduceerd. De linkse partijen, de PvdA voorop, zouden vanaf de jaren ‘50 de immigratie voortdurend gerelativeerd hebben, terwijl ze de dreiging van de islam negeerden.

Leo en Jan Lucassen tonen overtuigend aan dat de rechtse demagogie over ‘linkse hobby’s’ niet op feiten gestoeld is. Zij doen dit door vijf eeuwen immigratie te analyseren en per periode winnaars en verliezers aan te wijzen. Dit levert meerdere interessante conclusies op. Zo blijkt dat in de periode 1945-1975 confessionele partijen (KVP, ARP en SGP) en liberalen (VVD en D66) vóór immigratie waren, terwijl juist de PvdA stringentere toelatingsregels bepleitte. Pas vanaf 1984 ging de PvdA meer opkomen voor immigranten. Het nationaal-gereformeerde GPV toonde zich dissonant in de politieke opera: het voerde als enige een pleidooi tegen subsidiëring van moskeeën en waarschuwde als eerste voor het ontstaan van een instabiele ‘mengelmoescultuur’. Een opmerkelijke constatering is dat de VVD en D66 tot het eind van de jaren ’80 sterker pleitten voor het behoud van de eigen identiteit van immigranten dan linkse partijen. De conclusie is duidelijk: er was eerder sprake van een rechtse kerk dan een linkse.

Pluspunten
De meerwaarde van Winnaars of verliezers is dat het boek het actuele migratiedebat in het juiste historische perspectief plaatst en daarbij het stereotype links-rechts relativeert. In navolging van Herman Obdeijn en Marlou Schrover (Komen en gaan, 2008) laat het boek zien dat immigratie van alle tijden is. Al in de 17e en 18e eeuw was de Republiek der Nederlanden een ‘mengelmoescultuur’, net als haar leger en natuurlijk de VOC.

Een ander pluspunt is dat de auteurs de ‘dreiging’ van mediterrane immigranten nuchter taxeren. De instroom uit Marokko en Turkije is het afgelopen decennium aanzienlijk teruggelopen, terwijl het geboortecijfer onder ‘islamieten’ snel keldert.

Weinig nieuws
Voor de rest biedt het boek weinig nieuws. Het is meer een globaal overzichtswerk dan een dieptestudie geworden. Winnaars en verliezers zou aan diepgang gewonnen hebben als de auteurs hun analyse gevoed hadden met recente Angelsaksische literatuur. De stelling dat de dreiging en de gebrekkige integratie van (islamitische) nieuwkomers wel meevallen, is eerder overtuigend verdedigd door Philip Jenkins in God’s Continent. Christianity, Islam, and Europe's Religious Crisis (2008). Hij laat onder meer zien dat de daling van het geboortecijfer onder immigranten een algemeen Europees patroon is, dat er ook veel christenen naar West-Europa migreren en dat de islamitische immigranten een veelkleurenpalet vormen.

Al met al is Winnaars en verliezers een boek dat vooral nuttig is voor historisch geïnteresseerden die een snel overzicht verlangen van vijf eeuwen ‘Nederlandse’ immigratiegeschiedenis.



► Winnaars en verliezers. Een nuchtere balans van vijfhonderd jaar immigratie - Leo Lucassen en Jan Lucassen (Bert Bakker 2011)

Lees ook op GeschiedenisBeleven.nl:
►Vijf eeuwen migratie in Nederland online 
►Immigratie in de 17e eeuw: een succesverhaal

©GeschiedenisBeleven.nl / Auteur: Enne Koops, Eindredactie: Anton Mous