Caravaggio: een leven tussen licht en duisternis

Gepubliceerd op: 12 juli 2011, auteur: Bas Vogel

De Vlaamse kunstenaar en biograaf Karel van Mander beschreef de Italiaanse kunstschilder Caravaggio als levend clair-obscur. De uitgebreide biografie Caravaggio: een leven tussen licht en duisternis van de Britse kunsthistoricus Andrew Graham-Dixon, vertelt ons over de lichte en donkere kant van deze kleurrijke kunstenaar.

Met zijn naturalistische schilderingen maakte Caravaggio (1571- 1610) naam in Europa. De erfenis van Caravaggio bestaat echter niet uit enkel schilderingen. Ook Caravaggio’s schilderstijl, met een hevig licht- donker contrast en realistische voorstellingen, vond voldoende navolging, in zowel Italië als Nederland. Kunstenaars die werkten in de stijl van Caravaggio werden caravaggisten genoemd. Met sfeervolle en realistische schilderingen was Rembrandt van Rijn waarschijnlijk Caravaggio’s grootste epigoon. Caravaggio was een invloedrijk kunstenaar, maar ook een intrigerend persoon met een bewogen leven.

Door tijdgenoten werd hij vaak bekritiseerd, terwijl hij nu door (kunst)historici wordt geprezen. Alle ingrediënten voor een boeiende historische biografie dus.

Graham-Dixon beschrijft het controversiële levensverhaal van Caravaggio en zijn minstens zo controversiële kunst. De auteur neemt je mee langs zijn voornaamste schilderingen en geeft hierbij een uitgebreide context. Met de wetenschap van de meest recente onderzoeken interpreteert Graham-Dixon het oeuvre van Caravaggio. Aan de hand van deze kunststukken wordt het intrigerende levensverhaal van de Noord- Italiaanse kunstenaar uiteengezet. De 88 uitstekende kleurenafbeeldingen zijn hierbij geen overbodige luxe.

Caravaggio: een leven tussen licht en duisternis is meer dan een biografie; het is een grondige schets van de tijdsgeest die je meer leert dan slechts een levensverhaal.

Een opvliegend talent
De voornaamste biograaf van Caravaggio was zijn tijdgenoot en collega- kunstenaar Giovanni Baglione. Baglione had weinig affiniteit voor Caravaggio en beschreef hem vaak als gek, gevaarlijk en slecht in de omgang. Daarnaast leefde Baglione met de angst dat Caravaggio hem wilde vermoorden. Deze angst bewoog Baglione er zelfs toe huurmoordenaars te betalen om Caravaggio uit te schakelen. Al zijn haat terzijde, zag Baglione in Caravaggio wel een groot kunstenaar en kon hij de onmiskenbare kwaliteit van zijn werk niet ontkennen. De biograaf Andrew Graham-Dixon deelt deze haat gelukkig niet en ging met een kritische bewondering te werk.

Een bewogen leven
Caravaggio werd geboren als Michelangelo Merisi in het Italiaanse plaatsje Caravaggio nabij Milaan. Er is weinig bekend over de jonge kunstenaar, maar vermoedelijk stond zijn onstuimige karakter een gedegen opleiding in de weg; de opvliegende leerling geraakte vaak in onmin met zijn leermeesters en moest zodoende regelmatig wisselen van docent. Hierdoor wordt verondersteld dat Caravaggio grotendeels autodidact was en onderzoek lijkt dit te onderschrijven.

Röntgenfoto’s van zijn schilderingen tonen geen onderschildering en er zijn geen tekeningen bekend van Caravaggio’s hand. Dit is ongebruikelijk; een leerling moest doorgaans jarenlang tekenen voordat hij met een penseel mocht werken en een ondertekening was een essentieel onderdeel van een schildering. Caravaggio was bovendien onbekend met de conventionele schilder- en frescotechnieken. Dat de kunstenaar zichzelf moest onderrichten maakt elk werk nog indrukwekkender.

Caravaggio was een talent, maar zijn opvliegendheid stond hem in de weg. Pas op 24-jarige leeftijd schilderde hij zijn eerste overtuigende werk, De Muzikanten. De eerste werken van de kunstenaar, zoals Jongen die een vrucht schilt en Jongen met fruitmand zijn volgens Graham-Dixon matig voor een schilder van begin twintig. Ter vergelijking: Michelangelo was op deze leeftijd al een grote naam en had met zijn Pietà reeds één van zijn topstukken gecreëerd.

Wereldlijke heiligen
Het werk van Caravaggio ging hard vooruit en na zijn vertrek naar Rome maakte hij naam als schilder van uiterst naturalistische voorstellingen. Zijn realistische weergave werd door tijdgenoten als zeer controversieel ervaren. Hij schilderde wat hij zag; ook heiligen werden weergegeven als normale mensen. Wanneer hij zijn model Fillide afbeeldde als heilige Catharina, dan schilderde hij haar met al haar schoonheden en gebreken, zoals een beschadigde hand. Tijdgenoten van Caravaggio, zoals Annibale Carracci, schilderden classicistische en geïdealiseerde voorstellingen. Voor Carracci was het schokkend dat Bijbelse figuren als normale mensen met vieze voeten werden neergezet.

Rond 1600 bereikte de roem van Caravaggio zijn hoogtepunt en hij leek uit te groeien tot de meest geprezen kunstenaar uit Rome. Kardinaal Del Monte leek de onbetrouwbare schilder te kunnen beteugelen en toonde zich de eerste mecenas van Caravaggio. Zijn mooiste schilderingen maakte Caravaggio gedurende de patronage van Del Monte. In 1606 moest hij Rome echter ontvluchten nadat hij tijdens een zwaardgevecht, ter verdediging van de eer van een vrouw, de jonge Ranuccio Tomassoni vermoordde. Na een aantal jaren door het middellands zeegebied gezworven te hebben, eindigde het onstuimige leven Caravaggio in 1610.

Licht en duisternis
Caravaggio: een leven tussen licht en duisternis is een indrukwekkend boekwerk dat soms lijkt te verzanden in bijzaken, maar altijd blijft boeien. De liefde van Graham-Dixon voor Caravaggio is overduidelijk, maar dit weerhoudt de auteur er gelukkig niet van kritisch te zijn waar nodig. Het leven en de omgeving van Caravaggio zijn interessant en het verhaal leest lekker weg, wat een zeldzaamheid is voor een historische biografie. Caravaggio: een leven tussen licht en duisternis is zeker een aanrader voor kunstliefhebbers en historici.



► Caravaggio: een leven tussen licht en duisternis (2011),  Andrew Graham-Dixon, Nieuw Amsterdam Uitgevers


©GeschiedenisBeleven.nl, auteur Bas Vogel, eindredactie: Nienke Smit, foto's Wikimedia