Toerist in 17e eeuws Amsterdam

Gepubliceerd op: 30 augustus 2011, auteur: Etienne Stekelenburg

Veel geschiedenisliefhebbers zouden wel eens met een tijdmachine naar hun favoriete tijdperk willen reizen. Omdat die mogelijkheid niet bestaat doen ze dat met boeken, films en een rijke fantasie. Het boek Amsterdam voor vijf duiten per dag maakt een tijdmachine overbodig.

De schrijvers Maarten Hell en Emma Los nemen hun lezers mee door het Amsterdam van de 17e eeuw. Deze Lonely Planet Gids uit de Gouden Eeuw is gebasseerd op historische reisverslagen en contemporaine reisgidsen zoals het Naeuw-keurig reys-boek van Jan ten Hoorn uit 1679 en Beschrijvinge der wijdt-vermaarde koop-stadt Amstelredam van Melchior Fokkens uit 1662. De fraaie kaarten en plattegronden in het boek laten zien hoe de stad Amsterdam door de rijkdom uitgegroeid is tot een toeristische attractie waar reizigers uit de hele wereld vertier, ontspanning en werk zochten.

In afzonderlijke hoofdstukken wordt de 17e eeuwse toerist uitgelegd hoe hij naar Amsterdam kan reizen, welke mogelijkheden er zijn om te overnachten, hoe de toerist geamuseerd kan worden en welke winkels en bezienswaardigheden de moeite van een bezoek waard zijn. Tevens worden de gebruiken, de zeden en gewoonten van de Amsterdammers uitgelegd. Verder is aandacht voor de landelijke omgeving van Amsterdam, buiten de stadspoorten blijkt er namelijk ook nog van alles te beleven.

Gevaar ligt op de loer
Na het lezen van het boek, zou je kunnen afvragen of het wel zo leuk is om een tijdmachine te betreden en daadwerkelijk het Amsterdam van de 17e eeuw te bezoeken. Het reizen naar de stad is namelijk al een hele tour de force. Na het overwinnen van natuurkrachten als storm, drassige moerassen en vooral de overstromingen kom je onderweg nog andere gevaren tegen. Tijdens de reis waarbij “door het hossen van de wagen de neus kan gaan bloeden”, is er onderweg nog altijd het gevaar ten prooi te vallen aan dievenbendes en struikrovers.
 
“Rovers zullen soms met zijn tweeën of drieën naast je gaan rijden of lopen. Daarbij letten ze op de reactie van de reiziger, zou die kloekmoedig genoeg zijn om zich te verdedigen? Vermoeden ze flauwhertigheid dan zullen ze hem overvallen en beroven van alle goederen en geldmiddelen”.

Binnen de stadsmuren lijkt het al niet veel beter. Oplichters liggen op de loer om argeloze bezoekers geld afhandig te maken, de bedden in het logement zitten vol met luizen en de stad stinkt: “Vooral in de zomer is de stank ondraaglijk. Een wandelingetje langs de gracht is dan niet aan te raden.” Het is een open riool waar kakhuisjes boven hangen, waar de secreten direct op geloosd worden en waar de po’s, de emmers en de kakstoelen in geleegd worden. Slagers gooien er het slachtafval in, marktkooplui vegen de troep van de markt in het water en ook de bewoners werpen hun huisvuil in het de gracht.

Wereldstad
De reisgids laat ook zien hoe men geniet van de Amsterdamse schoonheid. Zo is de bezoeker lyrisch over de architectuur, het stadhuis op de Dam, het Trippenhuis en het vertier dat de stad te bieden heeft. De grote ladingen specerijen en kruiden op de kade en op de markten, exotische dieren, de hortus en de cafés en bordelen geven Amsterdam het aanzien van een bruisende stad waarin veel te beleven is. Moderniteiten als nachtwachten en straatverlichting maken de stad iets veiliger dan andere steden. Amsterdam is een wereldstad waar de wereldburgers handel drijven, boeken laten drukken, werk zoeken en genieten van het tolerante geloofsklimaat.

Het boek is prachtig geïllustreerd met prenten, schilderijen, tekeningen en stadskaarten. Amsterdam voor vijf duiten per dag geeft je het gevoel in het 17e eeuwse Amsterdam te zijn aangeland. Het spoort aan om met deze reisgids in het huidige Amsterdam te zoeken naar wat er nog is, om bijvoorbeeld te zien dat het Rasphuis aan de Heiligeweg een winkelpromenade is geworden. Met dit boek hebben de schrijvers de juiste taal en vormgeving gevonden, en kan je echt geschiedenis beleven en nog bijna ruiken ook.



►Amsterdam voor vijf duiten per dag (2011), Maarten Hell en Emma Los, Athenaeum

Tentoonstelling: Toerist in de Gouden eeuw Bij de Bijzondere Collecties van de UvA zijn de in het boek gebruikte illustraties tentoongesteld. Hier zijn ook de reisverslagen, reisgidsen, kookboeken, en andere geschriften die in Amsterdam voor vijf duiten per dag voorkomen te bezichtigen. Op een groot scherm is de oude stadskaart met de locaties, met bijbehorende illustratie, die in het boek besproken worden te zien. ► De tentoonstelling Toerist in de Gouden Eeuw is nog te zien t/m 9 september 2011.

Verder kijken en lezen:
►Voorpublicatie van het boek.
►De historische kaart met bezienswaardigheden van de UvA.
►Vermaak in Amsterdam in de 17e eeuw.
►Geschiedenisblog van Maarten Hell.

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Etiene Stekelenburg, eindredactie: Nienke Smit