Brieven van een gekwelde koningin

Gepubliceerd op: 1 september 2011, auteur: Wytse Vellinga

Negentwintig jaar was Sophie van Württemberg (1818-1877) koningin der Nederlanden. Een periode die haar een vaste plaats in ons collectieve geheugen zou hebben moeten opleveren. Toch is ze voor velen een grote onbekende. Een nieuwe biografie moet daar verandering in brengen.

 Kunsthistoricus Diane Hamer belooft in haar biografie een eerlijk beeld van de eerste vrouw van Willem III (1817 -1890) te geven. En niet slechts het beeld dat wél in de geschiedenisboekjes terecht is gekomen: Dat van de onbetrouwbare hysterica die zich overal mee wilde bemoeien.

Dat beeld is afkomstig van Willem III en zijn getrouwen. Het huwelijk van de Nederlandse koning met zijn vrouw was niet bepaald goed te noemen en hij was dan ook niet erg positief over Sophie. Hamer heeft duidelijk een veel positievere opvatting.

Jeugd
Sophie groeide op onder zeer moeilijke persoonlijke omstandigheden. Haar moeder stierf toen ze nog zeer jong was en de opeenvolgende gouvernantes zorgden voor een versnipperde opvoeding. Met haar stiefmoeder had ze regelmatig stevige aanvaringen. Volgens Sophie haalde de tweede vrouw van koning Wilhelm I van Wurttemberg (1781 -1864) het niet bij haar moeder. De laatste bleef de rest van Sophie's leven op een enorm voetstuk staan. De koning zelf was extra streng voor de kinderen uit zijn eerste huwelijk en Sophie moest aan hoge eisen voldoen.

Gelukkig voor hem voldeed Sophie daar ook aan. Ze was een slimme meid. Ze kon goed leren en had brede interesses. Haar vader betrok haar dan ook regelmatig bij staatszaken. Maar als kind kwamen ook al de buien naar boven die haar in haar latere leven dwars zouden zitten. Zo kon ze het ene moment over-de-top-gelukkig zijn en het volgende moment diep-bedroefd. Dat laatste was ze vooral ook over haar huwelijk met Willem III.

Willem III
Na een lange zoektocht naar een geschikte kandidaat kwam Willem III in 1838 naar Württemberg om om de hand te vragen van Sophie. Met een zwaar gemoed, zo blijkt uit de brieven van Sophie, stemde ze in met het huwelijk. En dat zware gemoed is, zo lijkt het, nooit meer over gegaan. Vanaf het begin was ze ontevreden over haar man, haar nieuwe leefomgeving en haar nieuwe land.

Wie de biografie leest krijgt veel sympathie voor Sophie. Uit de brieven blijkt wel hoe zwaar ze het heeft. Zo is Willem III een ware bullebak die haar buiten het landsbestuur houdt, haar deels bij haar kinderen vandaan haalt en bovendien het ene na het andere avontuurtje aan gaat. Bovendien wordt ze oneerlijk behandeld door haar schoonmoeder (ook haar tante) Anna Paulowna en gewantrouwd door haar schoonvader Willem II. Uit de brieven van Sophie blijkt veel ongeluk.

Biografie of brievenpublicatie
Toch zit daar meteen het adderje onder het gras. De biografie bestaat voornamelijk uit brieven van Sophie zelf en haar vertrouwelingen. En zo belicht dit boek eigenlijk maar één kant van de zaak. Geen enkele keer wordt Willem III zelf aan het woord gelaten. Een volledig beeld van deze vergeten koningin kan toch niet zonder haar koning? Sowieso is er maar bar weinig aandacht voor Willem. Hij was haar man en alleen daardoor al een belangrijke factor in haar leven, maar hij komt er maar bekaaid af in haar levensbeschrijving.

Hamer lijkt af en toe erg te dwepen met haar onderwerp. Sophie wordt op haar woord geloofd. Sterker nog: vaak is het alleen haar woord. Hamer verzuimt om zelf conclusies te trekken of kanttekeningen aan te brengen. Wel verliest ze zich regelmatige in lange beschrijvingen. Zo wordt bijvoorbeeld de inrichting van de kamers van Sophie meermalen tot in detail uitgebreid besproken. Dit komt de leesbaarheid van het boek niet ten goede.

Sophie koningin der Nederlanden is genomineerd voor de Libris Geschiedenisprijs en dat roept toch de nodige verwachtingen op. Die verwachtingen worden niet waargemaakt. Als beloofd wordt alle facetten van haar persoonlijkheid te belichten, dan volstaat het niet om slechts haar correspondentie en dagboeken te bekijken. Wie meer wil weten over de gedachten van Sophie over haar eigen leven kan bij Hamer prima terecht. Wie op een echte biografie hoopt, komt bedrogen uit.



► Sophie. Koningin der Nederlanden. (2011), Dianne Hamer, Uitgeverij Verloren

► Welk boek wint de Libris Geschiedenisprijs 2011? Lees alle recensies

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Wytse Vellinga