De erfenis van de oudheid voor de mens van nu

Gepubliceerd op: 6 september 2011, auteur: Mark Beumer

Welke erfenis heeft de klassieke oudheid ons nagelaten? Historicus Robert Nouwen bekijkt welke vraagstukken uit de oudheid ons nu nog steeds bezighouden. De vraag is of hij in zijn opzet geslaagd is.

In De erfenis van de oudheid voor de mens van nu bespreekt Robert Nouwen dat de mensheid sinds de antieke oudheid op zoek is naar antwoorden op vraagstukken die samenhangen met vrijheid en gerechtigheid. Hij geeft aan dat de huidige wereld stoelt op zaken die in de oudheid zijn uitgevonden.

Zo is het Athene uit de oudheid nog steeds de plaats waar de democratie zich voor de eerste keer “in haar volheid ontplooide”. Een merkwaardige constatering, wanneer je bedenkt dat in Athene alleen de mannelijke vrije burgers stemrecht hadden.

Koningschap van goden
Hoewel Nouwen vooral de klassieke oudheid wil behandelen, de oude Griekse en Romeinse wereld, komen ook andere beschavingen ruim aan bod. Zo is er veel aandacht voor de Perzen (nu Iran) en de Mesopotamiërs (nu Irak). Dit is belangrijk omdat deze volkeren veel invloed hadden op de Grieks-Romeinse beschaving, bijvoorbeeld over het idee van koningschap. Egypte is buiten beschouwing gelaten. Dat is jammer omdat niet alleen de Mesopotamiërs maar ook de Egyptenaren geloofden in een koningschap dat door de goden op aarde was gebracht. Dit kunnen wij terugzien in de Griekse heersercultus en Romeinse keizercultus.

Door het hele boek heen zijn de drie belangrijkste thema’s de Perzische geschiedenis, de democratie in Athene en antiek burgerschap. Het boek is eigenlijk een goed en gedetailleerd overzicht van de oude wereld. Maar een duidelijk verband met het heden komt helaas maar af en toe aan de orde. Dit roept bij de lezer de vraag op: wat heb ik aan de kennis van toen in de wereld van nu?

Parthenon
Waar de auteur bijvoorbeeld een link met het heden had kunnen leggen is het hoofdstuk waar hij het Parthenon bespreekt. Toen Griekenland in de 19e eeuw verwikkeld was in een onafhankelijkheidsoorlog om los te komen van Turkije, zijn resten van het Parthenon naar het buitenland gebracht. Tot op heden zijn deze niet teruggegeven.

Ook met het onderwerp “samenlevingsproblemen in een grootstad”, had de auteur veel meer kunnen doen. Hij had Rome, Alexandrië en Carthago kunnen vergelijken met huidige metropolen als São Paulo of New York.

In de antieke wereld had je bijvoorbeeld het vraagstuk van de invloed van romanisering en germanisering. Nu zou je kunnen kijken naar de invloed van de Westerse wereld op het Oosten en omgekeerd. Ontzettend actueel en relevant, ook wanneer je de wereldeconomie erbij betrekt. De in de inleiding beloofde overeenkomsten met bijvoorbeeld Amerika blijven sterk achterwege.

Niet meer voor de leeuwen
Ten slotte komt het christendom in het Romeinse rijk aan bod. In de oudheid was dit een vervolgde nieuwe godsdienst naast de vele Romeinse goden. In 313 n. Chr. werd besloten de christenen niet langer te vervolgen en hen vrijheid van godsdienst te geven. Zeer interessant, maar een spiegel voor het heden ontbreekt. Waarom is het belangrijk voor ons dat wij dit weten? Voor de christenen in de oudheid betekende dit dat zij niet meer voor de leeuwen geworpen werden of moesten offeren aan de Romeinse goden en de keizer.Het is duidelijk dat de auteur niet met zijn voeten in zijn eigen tijd staat en dat is jammer.

Kortom, na het lezen van dit boek heb je geen goede indruk van wat de oudheid nu nog voor ons betekent. De titel maakt zijn belofte niet waar. Voor een studie oudheidkunde leent dit boek zich prima, maar voor een beter begrip van onze eigen tijd is dit boek echt onvoldoende.



► De erfenis van de oudheid voor de mens van nu (2011), Robert Nouwen, Davidsfonds

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Mark Beumer, eindredactie: Margriet Pflug