De vrouwen van de Rozenoorlogen

Gepubliceerd op: 13 september 2011, auteur: Sophie Vehmeijer

Na een succesvolle serie over de Tudors schreef de Engelse literatuurhistorica Philippa Gregory (1954) twee delen over de Engels-Franse koningsfamilie Plantagenet en de Rozenoorlogen. Weer levert ze boeken af die niet te versmaden zijn voor liefhebbers van de middeleeuwen, maar die ook de lezer van eigentijdse romans kan boeien. Het blijft echter de vraag of historici er net zo warm voor lopen.

Tussen 1445 en 1485 vond een serie oorlogen plaats om de Engelse troon. Het was een chaotische strijd met talloze deelnemers, maar in essentie werd hij uitgevochten tussen twee families die afstammen van het huis van Plantagenet, dat de laatste onbetwiste koning had geleverd.

Aan de ene kant stond het huis van Lancaster, dat de macht meerdere keren veroverde en een rode roos als familiewapen voerde. Aan de andere kant het huis van York, dat zich tegen de Lancasters verzette en een witte roos in haar familiewapen droeg.

De overwinning ging in 1485 naar een telg van het huis van Lancaster, Hendrik Tudor. Maar omdat hij trouwde met de dochter van Edward IV van York, zouden we ook kunnen zeggen dat hij de twee rivaliserende huizen verenigde.

De Witte Roos
Tegen de achtergrond van deze turbulente periode schreef Philippa Gregory twee historische romans: De Rozenkoningin en De Roos van Lancaster, een derde boek over dit thema - The Lady of the Rivers - komt in september 2011 uit.

De Rozenkoningin vertelt het verhaal van de jonge weduwe Elizabeth Woodville (ca 1437-1492). Zij was van lage adel, maar trouwde desalniettemin in 1464 met Edward van York, de man die later koning van Engeland zou worden. Dit geheime huwelijk lag gevoelig omdat Elisabeth´s familie aanvankelijk loyaal was aan het huis van Lancaster en dus tot de vijand behoorde. Hoewel Gregory zich nergens primair ten doel stelt om de wirwar van relaties historisch inzichtelijk te maken, wordt in de schets van Elizabeths leven goed duidelijk hoezeer politiek, oorlog, menselijk verdriet en liefdesgeschiedenissen in elkaar overvloeiden.

Die samenloop bereikt een hoogtepunt als twee van haar tien kinderen na de dood van haar man gevangen worden genomen in de Tower of London. Elizabeth wordt van Koningin tot banneling gemaakt en de prinsjes moeten vrezen voor hun leven. Op deze momenten neemt Philippa Gregory de vrijheid om haar versie van het verhaal te vertellen. Dat moet ook wel: het ware verhaal van de prinsjes in de Tower is nog steeds een mysterie. Mede door deze literaire vrijheid zijn vertellingen van complexe situaties nergens storend. De nadruk op de menselijkheid van de hoofdrolspelers maakt dat het boek meer is dan optelsom van historische gebeurtenissen.

De Rode Roos
Het tweede boek in deze serie, De roos van Lancaster, vertelt het verhaal van Margaret Beaufort (1341 – 1509). Als enig kind en erfgename van de rijke hertog van Somerset –en daarmee familie van de Lancasters- was ze een zeer gewilde huwelijkspartij. Dat bleek ook in de praktijk: ze trouwde maar liefst vier keer. Op haar dertiende trouwde ze voor de tweede keer. Een halfbroer van de koning was de gelukkige. Maar al snel sloeg het noodlot toe: haar man werd gevangen genomen en stierf. Haar enige zoon, de eerder genoemde Hendrik Tudor, moest ze achterlaten bij zijn oom.

De jonge Margaret schikte zich echter niet in dit lot, haar zoon mocht niet op een zijspoor in de erfopvolging belanden. Hij moest op de troon en zij zou daar vanaf dat moment alles voor in het werk stellen.
Op dit soort momenten blijkt de werkelijkheid ongeloofwaardiger dan fictie. Gregory maakt daar dankbaar gebruik van. Dat Margaret er als jong meisje van overtuigd raakte dat ze als een soort Engelse Jeanne d´Arc, een goddelijke voorbestemming had, geeft de mogelijkheid om de ontwikkelingsgeschiedenis van een intens karakter te combineren met de schets van de middeleeuwse geloofsbeleving.

Rol van de vrouw
Door te beschrijven hoe Margaret transformeerde van een naief kind in een intelligente, maar geobsedeerde vrouw, doet Gregory meer dan opmerkelijke verhalen vertellen. Ze problematiseert de rol van de vrouw. Die thematiek keert zowel in de De Rozenkoningin als in De roos van Lancaster steeds impliciet terug. Hoewel de geschiedenis in deze boeken op het eerste gezicht bekeken wordt vanuit twee elkaar bestrijdende visies –die van de witte en de rode koningin op het schaaksbord van middeleeuws Engeland- blijken vooral de gelijkenissen treffend verbeeld.

Historische basis
Het is deze problematisering die maakt dat het Philippa Gregory te vergeven is dat ze soms een loopje met de werkelijkheid neemt. Toch hoeft de liefhebber van de middeleeuwen zich hier geen zorgen te maken. De historische basis van het boek blijft goed. De beschrijving van politieke en sociale ontwikkelingen berust op wetenschappelijk onderzoek.

De vakhistoricus echter, mag zich terecht storen aan de soms wel erg weldadige invulling van gevoelens en persoonlijkheden, maar daarvoor blijft het een historische roman. Een roman, maar geen grote literatuur, daarom is dit boek misschien nog wel het beste leesbaar voor de liefhebber van lekkere leesboeken. Alsof Johan Huizinga over Carry Bradshaw schrijft.



► De Roos van Lancaster (2011) en Rozenkoningin (2010), Phillipa Gregory, Boekerij

Philippa Gregory (1954) is een Engelstalige schrijfster van historische romans. Haar roman De zusjes Boleyn werd in 26 landen uitgebracht en succesvol verfilmd. Gregory is geboren in Kenia , studeerde 18e-eeuwse literatuur in Edinburgh en woont tegenwoordig in Noord-Engeland.

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Sophie Vehmeijer