Fik Meijer en zijn liefde voor de Middellandse Zee

Gepubliceerd op: 13 oktober 2011, auteur: Elsbeth Littink

Sluit je ogen en stel je voor dat je op een Grieks strand ligt. Je ruikt de zilte lucht van de zee en de zoete geur van vijgenbomen. Voor je ligt de Middellandse Zee. Een zee die een scala aan kunstschatten herbergt. Fik Meijer neemt je in zijn jongste boek mee naar zijn Middellandse Zee in de Oudheid.


Bij de Middellandse Zee denk je aan varen, oorlog, duiken en reizen. Het roept ook verschillende vragen op. Lag de Middellandse Zee er altijd zo bij? Welke schepen gebruikten de mensen vroeger? Waarom gingen ze de zee op? Waren ze bang?

Mare nostrum
In de klassieke Oudheid was de Middellandse Zee ‘het centrum van de wereld’. Al heel vroeg in de geschiedenis hebben mensen zich gevestigd nabij de Middellandse Zee. Op de zeebodem zijn archeologische resten gevonden van primitieve landbouwwerktuigen en visgerei die dateren van voor 7500 v. Chr.

Dit zegt niet dat de Middellandse Zee ook werd bevaren. Het duurde nog zeker tot het 2 millennium voor Chr. voordat de angst voor de zee was overwonnen en men de Middellandse Zee op ging. Dit is ook te zien in de naamgeving. Lange tijd werd de zee ‘de grote zee’ genoemd. Later werd het onze zee, mare nostrum. De huidige benaming komt pas uit de 7e eeuw n. Chr.

Kunsthistorisch museum
De Middellandse Zee herbergt vele schatten. Het is een (kunst)historisch museum dat zijn weerga niet kent. Of zoals Meijer het bijna lyrisch verwoordt: “De zee zelf heeft in haar boezem de mooiste objecten bewaard.” Vele schepen, zoals het scheepswrak van Uluburun, liggen op de bodem en hebben een schat aan informatie opgeleverd.

Aan de hand van de archeologische resten vertelt Fik Meijer veel over het wel en wee op de Middellandse Zee in de Oudheid. Zo laat de lading van het scheepswrak van Uluburun zien dat in de Late Bronstijd een levendige internationale handel plaatsvond. Ook later in de Oudheid werd veel handel over zee gevoerd.

Fik Meijer behandelt in soepele, begrijpelijke taal thema’s als de wijn- en olijfoliehandel, antieke scheepvaart, schipbreuken, de handel in wilde dieren voor de arena, kunstroof en verschillende vormen van reizen. Daarbij wisselt hij hoogstaande culturele thema’s af met de dagelijkse beslommeringen zoals het maken van vissaus. Hij schuwt daarbij allerminst een persoonlijke noot. Zo vertelt hij uitgebreid over zijn betrokkenheid bij een grootscheepse reconstructie van een Griekse trireme. En juist die persoonlijke draai maakt het boek nog interessanter.

Strijd en verdediging
Natuurlijk is de Middellandse Zee ook vaak het strijdtoneel geweest in tijden van oorlog. Het begon in het 3e millennium v. Chr. met Kreta en de Myceners en liep via de Phoeniciers en de Grieken door tot in de Romeinse tijd. Pas in de 8e eeuw met de komst van de Arabieren werd het weer rustig.

Bij strijd en oorlog horen ook oorlogschepen. Fik Meijer legt in aantrekkelijke en goed gekozen taal uit hoe de verschillende oorlogsschepen eruit zagen en functioneerden. Meijer weet als geen ander hoe je moeilijke en soms technische details tot leven kunt brengen.

Persoonlijke noot
Naast de vele interessante historische informatie geschreven in vlotte en begrijpelijke taal is nog een aspect heel interessant aan dit boek. Het is voor het eerst dat Fik Meijer ook zijn eigen verhaal vertelt. Eerlijk en oprecht neemt hij je mee naar de plek waar zijn liefde voor de Middellandse Zee is ontstaan. Hoe hij in zijn onwetendheid zich schuldig heeft gemaakt aan kunstroof. Hij vertelt dat hij op Ibiza een amfoor heeft opgedoken en verkocht zodat hij 3 maanden langer op Ibiza kon blijven. We lezen zijn zorgen over de ecologische staat van zijn Zee en zijn ervaringen met onderwaterarcheologie.

De combinatie van de schat aan informatie vertelt door Nederlandse populairste classicus en zijn oprechte en eerlijke persoonlijke geschiedenis maken dit boek tot een van zijn beste boeken. En mocht je naar de Middellandse Zee gaan, neem dit boek mee, want dan komt de Middellandse Zee nog meer tot leven.

Fik Meijer (1942) is de veelgelezen en veelgeprezen auteur van talloze artikelen en boeken over de Oudheid. Hij was van 1992 tot 2007 hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn boeken zijn in verschillende talen vertaald.



►De Middelandse Zee. Een peroonlijke geschiedenis (2011), Fik Meijer, Uitgeverij Athenaeum-Polak & v Gennep

► Welk boek wint de Libris Geschiedenisprijs? Lees alle recensies

 ©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Elsbeth Littink, eindredactie: Wytse Vellinga