De Cosa Nostra: moord, corruptie en eer

Gepubliceerd op: 10 oktober 2011, auteur: Marco Camphens

 De straten van Sicilië spreken tot de verbeelding. Beelden van gedistingeerde maffiosi die onder een mediterrane zon audiëntie houden, maken het plaatje compleet. In het boek Cosa Nostra van John Dickie wordt dat romantische beeld met ferme slag ontkracht door de harde realiteit.

Tussen het graan en de citrusboomgaarden ligt de geschiedenis van de Cosa Nostra, zoals de naam van de Siciliaanse maffia tegenwoordig luidt. Langs de tijdlijn van een verdeeld Italië, via de eenwording, de Tweede Wereldoorlog en wederopbouw, tracht John Dickie met zijn boek Cosa Nostra als pionier op dit terrein de geschiedenis van de Siciliaanse maffia in kaart te brengen. 

Hoewel we in eerste aanleg geneigd zijn anders te denken, toont Dickie aan dat het niet vanzelfsprekend is dat iedereen op Sicilië tot de selecte groep van maffiosi behoort. Zelfs voor de Sicilianen is het, door gebruik van codetaal, niet altijd direct helder wie is 'ingewijd'.

Symboliek en geheimzinnigheid staan centraal bij de leden van de Cosa Nostra, bij ontmoetingen, bij inwijdingen en bij 'alledaagse communicatie'. Een opvallend stukje codetaal dat een terugkerend element is in het boek, is het gebruik van bijnamen voor de hogere maffialeden. Enkele voorbeelden: de tractor, de korte, lucky, handje en kameel.

Trouw en spijt
Om de structuur van de Cosa Nostra bloot te leggen, besteedt Dickie veel aandacht aan de interne organisatie. Hij vertelt over het inwijdingsritueel en hoe de leden trouw zweren aan de eigen maffiafamilie. Hij brengt duidelijk naar voren dat de regels van de Cosa Nostra - in ieder geval op Siciliaans grondgebied - belangrijker zijn dan de staat en het eigen gezin. De maffiosi die naar het Amerika van Al Capone zijn vertrokken, gaan soepeler om met de familiebanden, bij hen telt vooral de Siciliaanse afkomst.

In de tweede helft van de twintigste eeuw stapten steeds meer mannen van eer uit de organisatie en vertelden het verhaal van de Cosa Nostra aan de autoriteiten. De bekentenissen en informatie van deze pentiti leidden bij de corrupte machthebbers niet tot concrete stappen. Totdat onderzoeksrechter Falcone zijn missie met de antimaffia begint. In het boek komt de bewondering voor de successen van de antimaffia en de frustratie naar aanleiding van het uitblijven van doelgerichte acties vanuit de staat sterk naar voren.

Geen terrorisme
Ondanks ontvoeringen, bomaanslagen, liquidaties en vele afpersingen die, zeker vanaf de jaren '80 van de vorige eeuw de bevolking van Sicilië in de greep hielden, vallen de praktijken van de Cosa Nostra niet onder de noemer 'terrorisme' volgens Dickie.

Want, stelt hij, “(...) terroristen zien zichzelf meestal als vertegenwoordigers van de onderdrukten, als eenzame strijders tegen een machtige staat die gebruikmaken van de enige wapens die de zwakken en wanhopigen ter beschikking staan. De Cosa Nostra daarentegen, met haar nieuwe heroïnerijkdom en haar oude straffeloosheid, nam de Italiaanse staat gewoon niet serieus. Meer dan een campagne van terreur was het een campagne van dédain.”

De Cosa Nostra heeft duidelijk een eigen plan met de samenleving en krijgt vaak vrij spel van de Italiaanse staat. Misschien is het wel doordat ook de autoriteiten, zoals zevenvoudig premier Giulo Andreotti (1919), het belang van 'onze zaak' inzien en vaak goede banden hebben met de schaduwstaat.

Rode draad
John Dickie slaagt er met dit boek in een opsomming te geven van daden die zijn gepleegd door een organisatie waarvan heel lang het bestaan in twijfel werd getrokken. Helaas lukt het hem niet om een eenvoudig te herleiden rode draad te beschrijven die een beeld geeft van de geschiedenis van de Siciliaanse maffia.

Na de zoveelste moord en het zoveelste verraad door een maffioso met een bijzondere bijnaam, wordt het boek meer een inventaris van misdaden. Een heldere verwoording van de historische betekenis ontbreekt. Cosa Nostra is dan ook niet een geschiedenisboek pur sang. In potentie had het een spannend jongensboek kunnen zijn, maar ook dat is jammergenoeg niet gelukt.



►Cosa Nostra. De geschiedenis van de Siciliaanse Maffia (2011), John Dickie, Uitgeverij Ambo Anthos

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Marco Camphens, eindredactie: Wytse Vellinga