Strip over de geschiedenis van Zeeland: zit dat snor?

Gepubliceerd op: 14 oktober 2011, auteur: Arno Luyendijk

In 2010 verscheen van historicus Jan Zwemer en illustrator Danker Jan Oreel een geschiedenisoverzicht van Zeeland in strip. Zij wilden vooral een strip maken die leerzaam en leuk is, maar niet noodzakelijk een sluitend overzicht geeft.

Het verhaal wordt in Zeeland van Nehalennia tot Westerscheldetunnnel – 2000 jaar geschiedenis in strip geheel verteld door een Zeeuwse stadsarcheoloog, Bob Romeijn. Hij legt de geschiedenis van Zeeland uit aan twee kinderen, Kim en haar broer Timo. Vanaf de Romeinse tijd tot heden komen geselecteerde periodes in chronologische volgorde voorbij. De schakel tussen vroeger en nu is het personage Wisse, die onder alle omstandigheden duchtig blijft voortploeteren in Zeelands’ voornaamste bron van inkomsten: de landbouw.

Een boek vol overwegingen
Het concept van de strip doet denken aan die van de meer dan twintig jaar oude stripreeks Van Nul tot Nu. Die bevat echter veel al lang achterhaalde historische inzichten over bepaalde periodes. Gelukkig blijkt dit bij de strip van Zwemer en Oreel niet het geval te zijn. Zij proberen namelijk niet een volledig overzicht van de Zeeuwse geschiedenis te geven, terwijl de oudere strip wel de hele Nederlandse geschiedenis wil beschrijven. Waarom bepaalde onderwerpen minder uitgebreid aan bod komen in de strip over Zeeland, zoals de middeleeuwse steden als handelscentra en de kort vermelde 18e eeuw, legt Zwemer uit in de eindverantwoording.

Zo kiest de auteur soms voor het weglaten van zaken waarover niets – of nauwelijks iets – bekend is. Een voorbeeld is het Nehalennia-altaar uit de Romeinse periode. Op dit altaar staat een naam geschreven. Volgens de auteur is er echter verder niets bekend behalve de naam en dit geeft hij duidelijk aan.

Ook geeft Zwemer achteraf toe dat het onzeker is of de organisatie van de bouw van ringwalburgen – daar komt ook de naam Burgh-Haamstede vandaan – in de periode van de Vikinginvallen in Zeeland (9e eeuw) een initiatief van de graven van Zeeland was. Dat dit vermoeden door vastlegging in een tekstballonnetje een feit lijkt te zijn, stoort door deze verantwoording niet bovenmatig.

Terecht benadrukken al deze overwegingen het belangrijkste terugkerende onderwerp in de Zeeuwse geschiedenis: de zee als voornaamste tegenstander enerzijds en bepalende bron van inkomsten anderzijds.

Snorrendragers en streektaal
Erg leuk is het gebruik van de Zeeuwse taal in de strip, die vooral gesproken wordt door boer Wisse. Dit personage gaat getooid met een snor. Dit is waarschijnlijk te danken aan de heren Zwemer en Oreel, beiden trotse snorrendragers.

Het Zeeuwse taalgebruik dat gehanteerd wordt, kan bovendien erg spitse woordgrappen opleveren. Een voorbeeld is het commentaar van boer Wisse bij de strijd tussen de Fransen en de Duitsers in de meidagen van 1940:

Wisse: “Die Duitsers bin veel beter uutgerust as die Franse”
Zijn echtgenote: “Slaepe die Franse dan te weinig?”

In een ander tafereel over de Belgische vluchtelingen tijdens de Eerste Wereldoorlog, zie je speels verwoord hoe het verwante Vlaams uit België toch voor verwarring in een gesprek kan zorgen:

Zeeuwse boerin (die juist een Belgische vlees opschept): “Kiek, je vleês”
Belgische vluchteling: “Kiekenvleês?”

De zin die verkeerd als een Belgisch woord wordt verstaan, blijkt in het Vlaams 'kippenvel' te betekenen.

Historiciteit
De Zeeuwse edelman Frank van Borssele (ca.1395-1470) en Jacoba van Beieren (1401-1436) zijn beide historische figuren. De strip verhaalt uitgebreid over hun wederzijdse liefde. De lezer wordt nieuwsgierig gemaakt naar de correctheid van het vertelde. Is deze liefde op waarheid berust? Wanneer de historische bronnen er op nageslagen worden, blijken de gegevens inderdaad te kloppen. Zo zet de strip dus aan tot verder lezen.

Ook interessant is de behandeling van de herkomst van typisch Zeeuwse regio- en plaatsaanduidingen als Middelburg, Wissekerke, en typische termen voor bouwwerken als vliedbergen en hollestellen.

Eindbevinding
Het is altijd moeilijk om alle regio’s van een provincie in zijn geheel aan bod te laten komen. Zeker met een provincie die eeuwenlang uit zoveel kleine, losse deelgebieden bestond. Ondanks dat gegeven hebben de makers een goede selectie uit periodes, locaties en onderwerpen gemaakt om vooral het belangrijkste te benadrukken. Het is namelijk een strip over de Zeeuwse geschiedenis, niet een strip over de vollédige Zeeuwse geschiedenis. Door deze verantwoording blijft het werk de lezer prikkelen om meer materiaal over de tijdvakken uit 2000 jaar Zeeuwse geschiedenis te gaan lezen. Hopelijk volgen ook andere provincies met een soortgelijke strip om belangstelling in hun eigen geschiedenis te stimuleren. De hoofdtijdreiziger Wisse zou zeggen: “Mee deeze strip, da zit wè snor!”



►Zeeland van Nehalennia tot Westerscheldetunnnel – 2000 jaar geschiedenis in strip (2010), Jan Zwemer en Danker Jan Oreel, Uitgeverij het paard van Troje, Goes



Verder lezen en kijken:
►Interview met de schrijver Jan Zwemer op de website van Omroep Zeeland 
►Artikel: Stripboeken voor de historische beleving op GechiedenisBeleven.nl

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Arno Luyendijk