De Grieken vochten voor de eer

Gepubliceerd op: 7 november 2011, auteur: Rowan Huiskes

De Peloponnesische Oorlog wordt vaak gezien als een strijd tussen twee tegengestelde statenstelsels: het democratische Athene tegenover het aristocratische Sparta. J.E. Lendon ziet deze oorlog in zijn boek Het lied van de wrok echter als een continue strijd om de eer.

Lendon is hoogleraar Geschiedenis aan de Universiteit van Virginia en heeft verschillende werken op het gebied van Grieks-Romeinse geschiedenis op zijn naam staan. In Het lied van de wrok stelt hij de Tienjarige Oorlog (431-421 v.Chr.) tussen Sparta en Athene centraal. Deze oorlog wordt ook wel de Archidamische Oorlog genoemd, naar de Spartaanse koning Archidamos (5e eeuw voor Christus) die tegen Athene optrok. Lendon toont zich als historicus een echte verhalenverteller. Zijn werk leest weg als een historische roman en staat bol van tot de verbeelding sprekende veld- en zeeslagen.

Gezamenlijke vijand
Lange tijd hadden de Griekse steden de Perzen als gezamenlijke vijand. Perzië werd echter tijdens de Slag bij Plataeae (479 v.Chr) verdreven. Om zich tegen nieuwe aanvallen te beschermen richtten de Atheners in 477 v.Chr. de Delisch-Attische Zeebond op. Zij vroegen hun bondgenoten om geld, dat zij zouden gebruiken voor de verdediging. Het ging echter op aan prestigieuze bouwprojecten en de vloot ter verheerlijking van Athene zelf. Zo kreeg Athene meer macht, waardoor de spanningen tussen de Griekse steden gestaag groeiden.

Sparta versus Athene
Sparta zag de Atheense machtsuitbreiding met lede ogen aan. Na enkele schermutselingen, kwamen de steden dan ook met elkaar in conflict. Sparta plunderde het gebied rondom Attika, terwijl de Atheners zich terugtrokken achter hun Lange Muren. De meeste gevechten tijdens de Peloponnesische Oorlog (431-404 v.Chr.), waarvan de Tienjarige Oorlog het begin vormde, vonden echter plaats op het grondgebied van bondgenoten van beide partijen.

Ontslagen generaal als bron
Thucydides’ werk (460-400 v.Chr.) vormt de belangrijkste bron over de Peloponnesische Oorlog. Lendon haalt hem in zijn boek dan ook veelvuldig aan. Thucydides had zelf meegevochten aan de kant van Athene. Hij werd echter in 424 v.Chr. verbannen, nadat hij Amphipolis niet tegen de Spartanen had kunnen verdedigen. Hij begon te schrijven aan zijn lijvige boek, gebaseerd op diverse ooggetuigenverslagen en zijn eigen ervaringen. Het literaire karakter van zijn werk maakt het dubieus; sommige redevoeringen die Thucydides beschrijft hebben nooit plaatsgevonden. Ook schuift hij zijn antipathie ten opzichte van een aantal Atheense leiders niet onder stoelen of banken. Lendon weet dit echter vakkundig en kritisch te beoordelen.

Agressieve democraten
In hoofdstuk 3 wil Lendon benadrukken dat de Atheense maatschappij sterk verschilde van die van Sparta. Deze stad was beroemd om zijn sterke landleger van hoplieten, kende een aristocratische traditie en was lid van de Peloponnesische Bond. Athene was daarentegen een sterke zeemacht, kende een democratie en was leider van de Delisch-Attische Zeebond.

Het is opvallend dat de Atheners, die zich op de vloot toelegden, juist het superieure landleger van de Spartanen konden verslaan. In 426 v.Chr. waren zij het namelijk die een landleger van Peloponnesiërs, geleid door de Spartanen, versloegen. Door dit detail te noemen wil Lendon benadrukken dat het democratische Athene zich net zo agressief kon gedragen als het militaire Sparta.

Dit beeld wordt versterkt door Lendons beschrijving van de Slag bij Pylos (425 v.Chr.), gelegen aan de westkust van de Peleponnesos. Hier bleek nauwelijks meer om de eer gevochten te worden door de Atheners. Zij streefden naar vernietiging. Lendon ondersteunt hiermee zijn theorie dat Athene al sinds mythologische tijden op zoek was naar een manier om in gelijke eer te komen met Sparta.

Pro-Atheense visie
Lendon heeft een pro-Atheense visie. Die komt niet uit de lucht vallen, want de auteur legt in het gehele boek de nadruk op Athene en niet op Sparta. Het is wel jammer dat hij hoofdzakelijk uitgaat van militair-strategische factoren in zijn analyse, want juist de culturele en politieke veranderingen in Athene rond deze periode hadden meer aandacht verdiend.

Lendon roept de Atheners uiteindelijk – overigens terecht – uit tot ‘winnaars’ van de Tienjarige Oorlog. Deze opvatting wordt door andere wetenschappers gedeeld, alleen is het bij Lendon niet duidelijk welke spelregels hij hanteert om tot deze conclusie te komen.

Vakmanschap
Het lijvige Het lied van de wrok leest weg als een historische page-turner, al raakt de lezer soms wel de weg kwijt in het geharrewar van strijdende partijen. Lendon toont zich echter een kundige historicus, door ieder hoofdstuk af te sluiten met een heldere conclusie. Ook het chronologische overzicht en het bronnengebruik tonen zijn vakmanschap. Het boek is een must voor iedere liefhebber van de antieke geschiedenis en de oudheid en hoort zeker als standaardwerk in de boekenkast!



►Het lied van de wrok. Athene vs. Sparta, 431-421 v.Chr (2011), J.E. Lendon, Uitgeverij Ambo | Anthos uitgevers, Amsterdam.

Verder lezen:
► Lees online het werk van Thucydides over de Peloponnesische Oorlog
► De Peloponnesische Oorlog (2003), Donald Kagan, Uitgeverij Balans, Amsterdam.

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Rowan Huiskes, eindredactie: Marleen Boeve