Die andere wereld: geschiedenis door moslimse ogen

Gepubliceerd op: 15 december 2011, auteur: Wytse Vellinga

De aanslagen van 11 september 2001 waren meer dan een terroristische aanval. Het was een frontale botsing tussen twee compleet verschillende werelden. Met Een geschiedenis van de wereld door moslimse ogen schreef auteur Tamim Ansary een boek dat je complete geschiedenisbeeld op de kop kan zetten. 

In de visie van Ansary is de wereldgeschiedenis ruwweg in twee grote brokken te verdelen. Ten eerste de ons bekende geschiedenis van om de Middellandse Zee. Dat is de geschiedenis van de Oude Egyptenaren, de wereld van de Romeinen en de Grieken, maar ook van Karel de Grote, Columbus, Napoleon en zelfs Hitler.

De tweede brok is wat Ansary de Middenwereld noemt. De Middenwereld strekt zich uit van Egypte in het westen tot China in het oosten. Deze laatste komt er in de geschiedschrijving maar bekaaid af.

Kind van twee werelden
Tamim Ansary staat als kind van een Amerikaanse moeder en een Afghaanse vader met één been in de westerse wereld en met één been in de Middenwereld. Hij is in Afghanistan opgegroeid, maar ging op zijn 16e naar Amerika. Daar werkte hij jarenlang als onder meer journalist en redacteur van onderwijsmethodes. Zo kwam hij erachter hoe weinig oog er eigenlijk was voor de Arabische wereld en haar rol in de geschiedenis. Als de Arabische wereld al te sprake kwam, dan was het voornamelijk als strijdtoneel voor westerse conflicten.

Onbekende namen
Dat de Arabische wereld daarmee te kort wordt gedaan, blijkt al meteen uit de eerste hoofdstukken van Een geschiedenis van de wereld door moslimse ogen. Het ene onbekende rijk na het andere vecht om de aandacht van de lezer. Stuk voor stuk geschiedenissen die niet onderdoen voor bijvoorbeeld het Heilige Roomse Rijk of tsaristisch Rusland. Ook de heersers van deze gebieden zijn interessant genoeg. Maar wie heeft bijvoorbeeld ooit gehoord van Kalief Omar? Hij heerste over een gebied dat liep van de Nijl tot de Indische Oceaan en was minstens zo machtig als Napoleon. Het geeft aan hoe anders de moslims de wereldgeschiedenis beleefd hebben. 'Onze' historische hoogtepunten zijn niet automatisch die van hen.

Een opmerkelijk voorbeeld hiervan is hoe er gekeken wordt naar de kruistochten. In de westerse geschiedenis is dit een belangrijke confrontatie tussen het christendom en de islam. Voor de moslims blijkt het niet meer te zijn als de zoveelste confrontatie met buitenstaanders die de Arabische wereld aanvielen. Er werd volgens Ansary dan ook niet gesproken van de kruistochten, maar van de Frankische oorlogen. Het geloofsaspect van de kruisvaarders lijkt voor de moslims helemaal niet zo belangrijk te zijn. Een opmerkelijke conclusie van de auteur als je ziet hoe moslimfundamentalisten de kruistochten tegenwoordig vaak aangrijpen om terroristische daden te verantwoorden.

Het westen komt naar het oosten
De kruistochten of 'Frankische oorlogen' hadden uiteindelijk ook vrij weinig invloed op de moslimwereld. Ook na deze confrontatie met het westen leefden beide werelden weer relatief gescheiden verder. Interne conflicten tussen de verschillende moslimleiders zorgden er uiteindelijk voor dat de Europese mogendheden uiteindelijk toch de macht in handen kregen in de Middenwereld. De leiders stelden één voor één Europese adviseurs aan om hen te helpen in deze conflicten. Deze adviseurs kregen een stevige vinger in de pap. Dit tot grote frustratie van de bevolkingen.

Zo werd de Middenwereld langzaam verdeeld in onder andere Engelse, Franse en Russische invloedsferen. Dat ging uiteindelijk zover dat de natiestaten die ontstonden voor een groot gedeelte bedacht werden door deze Europese adviseurs. Het westen had het oosten naar zijn hand gezet. De basis voor vele nog altijd voortdurende conflicten werd zo gelegd.

Opmerkelijk boek
Ansary heeft met Een geschiedenis van de wereld door moslimse ogen een opmerkelijk boek geschreven. Voor de gemiddelde geschiedenisliefhebber heeft zijn verhaal vele verrassingen in petto. Ansary beschrijft het allemaal in heldere begrijpelijke taal. De vele onbekende historische figuren weet hij zo te introduceren dat je al snel meegesleept wordt in hun verhaal. Mooi is ook hoe hij met speciale tussenhoofdstukken dwarsverbanden legt met de ons bekende geschiedenis in het westen. Zo weet hij onder andere duidelijk te maken dat terwijl Europa de donkere Middeleeuwen inging, de Middenwereld floreerde.

Een bloeiperiode die lang, heel lang voortduurde en bijzondere maar voor westerlingen onbekende filosofen, schrijvers, vorsten en politici opleverde. Stuk voor stuk mensen die het verdienen om opgenomen te worden in ons collectief geheugen. Ansary doet met zijn boek een goede poging om dat voor elkaar te krijgen. In zijn eentje zal dit boek dat niet voor elkaar krijgen, maar het is een goed begin.



► Een geschiedenis van de wereld door moslimse ogen (2011), Tamim Ansary, uitgeverij Bulaaq


Het rijk van kalief Omar ibn al-Chattab op zijn hoogtepunt in 644.

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Wytse Vellinga, eindredactie: Helm Horsten, beeldredactie: Jeanny Smeets, foto's Wikimedia