Langs de sporen van de VOC in India

Gepubliceerd op: 27 december 2011, auteur: Nienke Smit

De VOC was in India in een groter gebied actief, dan alle andere Aziatische gebieden samen. Toch is van deze koloniale geschiedenis weinig bekend. Bauke van der Pol reisde door India, op zoek naar de sporen van de ruim 200 jaar koloniale handel.

De meesten denken bij de geschiedenis van de Verenigde Oost-Indische Compagnie aan Indonesië en Japan. Maar ook in India was de VOC bijna 200 jaar actief, van 1604 tot 1795. Van deze geschiedenis is bij de meeste mensen weinig bekend. Langs de hele kustlijn van het immense land, van Surat tot Calcutta zijn nog overblijfselen te vinden van deze roerige tijd.

Antropoloog en India-specialist Bauke van der Pol reisde langs deze plaatsen en beschreef wat er nog te zien is van de Nederlandse aanwezigheid. Het resultaat is het boek De VOC in India. Een reis langs Nederlands erfgoed in Gujarat, Malabar, Coromandel en Bengali. In 25 hoofdstukken beschrijft Van der Pol wat hij op zijn reizen aan Nederlands erfgoed tegenkwam.

Pakhuizen en factorijen
De VOC in India is een beschrijving van het India uit de VOC-tijd, maar tegelijkertijd een reisverslag. Als een gids leidt Van der Pol de lezer langs vestingen, pakhuizen, factorijen en opvallend goed geconserveerde begraafplaatsen. Vooral in Cochin is er veel terug te vinden van het VOC-verleden: woningen, forten, straatnamen en het stratenpatroon. Sommige eigenaars blijken zelfs nog in het bezit te zijn van originele VOC-koopaktes. Ook zijn er in de archieven in India nog veel documenten te vinden uit de VOC-tijd. Van der Pol beschrijft niet alleen het VOC-erfgoed, maar ook zijn eigen belevenissen tijdens zijn reis en ontmoetingen met de lokale bevolking. Deze passages maken dat het boek heel persoonlijk is, maar leiden ook soms af van het eigenlijke verhaal en zijn daardoor overbodig.

Het zijn vooral de vele grafmonumenten die herinneren aan de Nederlandse aanwezigheid in India. Bewindvoerders van de VOC lieten zich als Indiase vorsten begraven in enorme stenen graftombes, maar er zijn ook een groot aantal ‘gewone’ graven bewaard gebleven. Sommige van deze begraafplaatsen zijn aangemerkt als monument en liggen er keurig netjes bij, anderen zijn compleet overwoekerd door gras en struikgewas. Het opvallendste monument is dat van Utrechter Jan Willem Hessing (1739-1803), een enorm overkoepeld graf van rode steen, dat de ‘rode taj mahal’ wordt genoemd.

Handelsverbond
In 1604 was Steven van der Hagen (1563-1621) de eerste Nederlander die een handelsverbond sloot in India. Hij zwoer samen met de plaatselijke vorst om de Portugezen te verdrijven die sinda 1498 in het gebied actief waren geweest. Daar waar bijvoorbeeld Ceylon (Sri-Lanka) echt een kolonie is geweest, is India nooit gekoloniseerd. Hoewel Nederland nooit de macht heeft gehad in India, hebben Nederlanders toch lange tijd een grote rol gespeeld. Vooral in de kustgebieden waren er verscheidene nederzettingen.

In 1663 veroverden de Nederlanders onder leiding van Rijcklof van Goens (1619-1682) Cochin op de Portugezen. De daarop volgende jaren werd het invloedsgebied steeds meer uitgebreid. In Cochin zetelde het bestuur. Pas in 1825 werd het gezag officieel overgedragen aan de Engelsen.

Context mist
Jammer is dat Van der Pol voornamelijk beschrijft en geen verklaringen geeft of vragen stelt. Zo gaat hij niet in op de vraag waarom de geschiedenis van de VOC in India uit ons collectieve geheugen lijkt verdwenen te zijn? Het boek blijft daardoor wat fragmentarisch.

Elke keer wordt per plaats beschreven wat er te zien is - wat op zich heel fascinerend is - maar daar blijft het bij. Door deze herhaling van zetten is het verhaal wat eentonig, terwijl de geschiedenis op zich boeiend genoeg is. Wat mist is dat de auteur zijn bevindingen plaatst in de context van de totale geschiedenis, zodat de grote lijn van gebeurtenissen zichtbaar wordt.

Behoud van bijzondere monumenten
Een boek dat nog veel dikker zou zijn geweest, zo schrijft Van der Pol in de inleiding, als hij het in 1974 had geschreven. Veel overblijfselen zijn de laatste decennia verdwenen.
Interessant is te zien hoe de Indiase bevolking zelf erg geïnteresseerd lijkt te zijn in de VOC-geschiedenis. Van der Pol treft in ieder plaatsje wel een amateurhistoricus die alles van zijn onderzoek wil weten. Een aantal VOC-overblijfselen zijn aangemerkt als monument en worden ook goed onderhouden. Anderen lijken vergeten en verkeren in staat van verval.

Bauke van der Pol heeft deze monumenten in zijn boek willen vastleggen. Hopelijk zullen deze stille getuigen van een bijzondere geschiedenis niet verder verloren gaan.



► De VOC in India (2011), Bauke van der Pol, uitgeverij Walburg Pers 



Verder lezen
► Op de  website van Bauke van der Pol staan foto’s van de VOC-overblijfselen in India.
► Bekijk ook het filmpje van de tombe van de Utrechter Jan Willem Hessing in Agra.
► Radio-interview met Bauke van der Pol (leuk!).

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur Nienke Smit, eindredactie: Margriet Pflug, beeldredactie: Freya de Klerk, foto's: Wikimedia