Een stad om gek van te worden

Gepubliceerd op: 3 januari 2012, auteur: Wytse Vellinga

Jeruzalem. Een stad met 750.000 inwoners en bijna evenveel conflicten. Een stad met een eigen syndroom bovendien. Simon Sebag Montefiore durfde het aan over deze stad zijn nieuwste boek te schrijven: Jeruzalem. Een biografie.

Wie door de straten van Jeruzalem loopt kan zomaar koning David tegen het lijf lopen. Of Jezus Christus komt je de hand schudden, waarna een tweede koning David een lied voor je zal zingen. Stuk voor stuk zijn het voormalige toeristen. Naar de stad gekomen om zijn heiligdommen te bezoeken, om er nooit meer weg te gaan. Ze zijn bevangen door het Jeruzalem-syndroom, een geestesziekte die hen laat geloven dat ze de wederkomst zijn van een beroemd bijbelfiguur.

Het bestaan van de ziekte geeft aan hoe bijzonder de stad Jeruzalem is. Het is een stad die je letterlijk gek kan maken. Het is dan ook de enige stad in de wereld waar werkelijk iedere steen van de oude binnenstad geclaimd wordt door één van de drie grote religies van het boek: het jodendom, het christendom en de islam. Toch begon ook deze wereldstad ooit als een nietszeggend klein stipje op de kaart.

Koning David
De oudste sporen van de stad Jeruzalem dateren van ruim 5000 jaar v.Chr. Het was een stadje met slechts een handjevol inwoners. Toen de legendarische koning David (1040-970 v. Chr.) het bijna 1000 jaar v.Chr. in handen kreeg was het nauwelijks 6 hectare groot en met waarschijnlijk niet meer dan 1200 inwoners.

De inname door koning David is waar de geschiedenis van de stad eigenlijk echt begint. Hij maakte van Jeruzalem zijn hoofdstad en bouwde er zijn paleis. Ook maakte hij de eerste plannen voor de bouw van een grote tempel. Zijn zoon Salomo (?-932 v.Chr.) bouwde de tempel uiteindelijk, vermoedelijk op de plek die nu nog altijd de naam Tempelberg draagt.

De belangrijkste bron voor deze vroege geschiedenis van Jeruzalem is de Bijbel. Een bron die op zijn zachtst gezegd omstreden is. Want wat is historische waarheid en wat is er later bij bedacht om het verhaal beter te maken? Gelukkig staart Montefiore zich niet blind op deze ene bron en maakt hij ook veel gebruik van de archeologie.

Perzen, Romeinen, Ottomanen, Zionisten
Wat volgt in Jeruzalem. Een biografie is een lange lijst van heersers die strijden om de stad. Van Perzen en Romeinen tot aan Ottomanen, Napoleon en uiteindelijk Zionisten. Montefiore probeert orde te scheppen in de chaos van de Jeruzalemse geschiedenis door vooral te focussen op de machthebbers van de stad. En hoewel dat een logische keus is, komt het de leesbaarheid niet altijd ten goede. Die keus maakt het boek zo toch vooral een lange lijst van anekdotes over de ene na de andere koning die de macht grijpt.

Toch is het een interessant en vermakelijk boek. Vooral omdat de auteur in de omschrijving van de machthebbers niet schroomt om ook hun schandaaltjes mee te nemen. En die schandaaltjes zijn legio. Hoe vroom de heersers zich vaak ook voordeden, er gebeurden behoorlijk wat dingen die de heiligheid van de stad niet te goede kwam.

Het gewone volk
De opsomming van heersers toont ook gelijk het grootste gemis van het boek. Waar is namelijk het gewone volk? Zo nu en dan komen ze aan bod. Als ze weer eens afgeslacht worden door de kruisvaarders of om zeep geholpen door de volgelingen van Mohammed. Maar hoe hun dagelijkse leven er uitzag en hoe ze aan de kost kwamen, dat lees je niet in dit boek. Maar misschien is dat ook teveel gevraagd van een auteur die duizenden jaren van omstreden geschiedenis probeert te vangen in krap 600 pagina's.

Jeruzalem is een stad die altijd boeit. Ook als je er nog nooit geweest bent. Het boek over zijn geschiedenis is in veel opzichten ook bijzonder boeiend. Het is goed geschreven en de historische personen komen door de woorden van Simon Sebag Montefiore ook echt tot leven. Toch zul je na het lezen van Jeruzalem. De Biografie niet echt het gevoel hebben de geschiedenis van de stad te kennen. Daarvoor ontbreekt er te veel en is het te veel een opeenstapeling van kleine verhaaltjes. Om de stad echt te leren kennen zul je er toch naartoe moeten. Maar pas op: als een stem je vertelt dat je de nieuwe koning David bent, kun je maar beter maken dat je weg komt.



►  Jeruzalem. De biografie (2011), Simon Sebag Montefiore, Uitgeverij Nieuw Amsterdam



©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Wytse Vellinga, eindredactie: Margriet Pflug, beeldredactie: Joris Bruins