Een druppel bloed

Gepubliceerd op: 9 januari 2012, auteur: Marco Camphens

De Italiaanse overheid bestrijdt de maffia al sinds ver voor de Tweede Wereldoorlog. Met wisselend succes. In Bloedbroeders – De opkomst van de Italiaanse maffia’s licht John Dickie een tipje van de sluier op over deze Italiaanse onderwereldorganisaties.

John Dickie beschrijft in Bloedbroeders – De opkomst van de Italiaanse maffia's drie onderwereldorganisaties van Italië: de Cosa Nostra (Onze Zaak) van Sicilië, de Camorra (Oplichters, afgeleid van de naam van de Bijbelse stad Gomorra) van Napels in de streek Campanië en de 'Ndrangheta (Moedige Mannen) van Calabrië. Dickie heeft voor dit boek zijn onderzoeksterrein uitgebreid naar heel Italië, want eerder schreef hij een boek over de Siciliaanse maffia: Cosa Nostra. In zijn nieuwste boek weet hij duidelijk de verschillen en overeenkomsten in kaart te brengen van deze zogenoemde genootschappen van eer.

Mannenaangelegenheid
Eén van de treffende verschillen in de genootschappen is de rol van vrouwen. Bij de 'Ndrangheta en de Camorra was prostitutie oorspronkelijk core business. De Siciliaanse Cosa Nosta hield zich daar verre van. In het boek wordt de veranderende rol van vrouwen binnen de verschillende organisaties goed beschreven. In Campanië en Calabrië zijn vrouwen in de beginjaren niet welkom in de groep. De misdaadorganisaties waren een strikte mannenaangelegenheid.

De enkele vrouwen die wél deelnamen verkleedden zich als man wanneer zij een misdaad pleegden. Later veranderde hun rol in die van de zorgzame moeder die voor een sterke maffiafamilie moest zorgen. Bij de Cosa Nostra was dat altijd al het geval geweest; daar draaide het vanaf het begin al om de familie. Bij de Camorra en de 'Ndrangheta werd de familie mogelijk belangrijker onder invloed van het Italiaanse fascisme (1922-1943) onder leiding van Benito Mussolini (1883-1945). Ook in die politieke stroming kreeg de familie meer nadruk.

Trouw aan de groep
Een belangrijke overeenkomst tussen de drie genootschappen is hun organisatievorm, ondanks hun verschillende ontstaansgeschiedenis. Hun organisatiestructuur doet denken aan die van een feodale organisatie met bazen, onderbazen en verdeelde territoria. Ook hebben de genootschappen dezelfde riten, waaronder het inwijdingsritueel waarbij een druppel bloed op een religieuze prent trouw aan de groep symboliseert.

Dickie beschrijft in zijn boek ook een stuk van de algemene geschiedenis van Italië. Hij geeft een beknopt overzicht van de strijd voor de eenwording van Italië (Risorgimento) in de periode van 1860 tot 1870 door Giuseppe Garibaldi (1807-1882) in Napels en Sicilië. Verder schetst hij een helder beeld van het gevecht dat de fascisten van Mussolini met de genootschappen van eer aangingen. De macht van de maffia werd gezien als een bedreiging omdat het een 'staat binnen de staat' vormde. Hoewel Mussolini anders beweerde, bleek de strijd geen succes. De maffia verwierf - zij het ondergronds - steeds meer macht.

Soms lijkt een deel van het boek eerder een historisch overzicht van het Mussolini-tijdperk, met een uitstapje naar de maffia. Op andere momenten lijkt het boek meer op een inventaris van misdrijven, een stijl die erg doet denken aan zijn eerdere boek.

Littekens als straf
Ook in dit boek heeft Dickie ruim aandacht besteed aan de illustraties. Zo staan er foto's in van stoere maffiosi en dappere maffiabestrijders. Ook zijn er tekeningen opgenomen van tatoeages, het curriculum vitae van de betreffende drager. Dat de Camorra zijn regels streng bewaakt, blijkt onder meer uit de illustratie van de littekens die zijn aangebracht als straf.

Dickie tracht steeds een algemeen verhaal te vertellen waarvoor de eerder genoemde lijst van misdaden illustratief zou moeten werken. Toch slaagt hij er niet in een continue lijn te bewaken. De incidenten zijn gedetailleerd beschreven en dienen als voorbeeld, maar de historische betekenis komt niet duidelijk uit de verf.

Aangeboren ziekte
De vele voorbeelden en incidenten kunnen wellicht de indruk wekken dat het één en al kommer en kwel is in Italië en dat het er slecht is gesteld met de justitie. Dickie geeft zelf toe dat de balans in zijn boek naar het negatieve doorslaat. In werkelijkheid, stelt hij, is Italië niet vergelijkbaar met de verdorven bijbelstad Gomorra (hoewel de gelijknamige film uit 2008 van Garrone anders beweert) en wordt het dagelijks leven zeker niet gedomineerd door de terreur van de maffia. De overheid vecht wel degelijk tegen de misdaad, die volgens Dickie 'de aangeboren ziekte van Italië' is. Maar de overheid stopt de strijd op het moment dat het directe gevaar is geweken.

Al met al is dit boek een goede start om meer te weten te komen over de georganiseerde misdaad van Italië. Verrassend genoeg is de schrijfstijl van Bloedbroeders – De opkomst van de Italiaanse maffia's een stuk toegankelijker dan voorganger Cosa Nostra. Het boek eindigt met een aanzet tot vervolgonderzoek, want met de twee boeken die hij over de maffia heeft geschreven is slechts een tipje van de sluier opgelicht.



► Bloedbroeders – De opkomst van de Italiaanse maffia's (2011), John Dickie

► Lees ook de boekrecensie van John Dickie's Cosa Nostra






















©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Marco Camphens, eindredactie: Margriet Pflug, beeldredactie: Jeanny Smeets, foto's Wikimedia