Honderd dagen met Napoleon

Gepubliceerd op: 13 januari 2012, auteur: Anneloes Klein-Horsman

Bij uitgeverij Atlas verscheen een nieuwe uitgave van de roman De honderd dagen van Joseph Roth uit 1936. Het boek beslaat de periode vanaf Napoleons ontsnapping van Elba tot zijn aftreden als keizer na zijn nederlaag bij Waterloo.

Joseph Roth (1894-1939) was een joods schrijver, geboren in het toenmalige Oostenrijk-Hongarije. Hij diende tijdens de Eerste Wereldoorlog in het leger. Na de oorlog trok hij naar Berlijn, waar hij als journalist aan de slag ging. Roth werkte voor verschillende kranten en schreef romans en korte verhalen. In 1933 kwam Adolf Hitler (1889-1945) in Duitsland aan de macht. Roths boeken werden verboden en hij vluchtte het land uit. Roth leidde hierna een reizend bestaan. Een van de steden waar hij graag verbleef, was Parijs. Hier stierf hij in 1939.

Het lijden van de kleine mensen
De ‘kleine mensen’ die lijden onder de daden van machthebbers is een thema dat veelvuldig terugkomt in het werk van Joseph Roth, evenals de ondergang van Europese grootmachten. Een van zijn beroemde boeken is de Radetzkymars (1932) dat verhaalt over de geschiedenis van het verval van Oostenrijk-Hongarije, gezien door de ogen van luitenant von Trotta. Een ander bekend werk is Job (1930) waarin de vrome dorpsleraar Mendel Singer de reïncarnatie is van de Bijbelse figuur Job.

Een man van tegenstellingen
In De honderd dagen beschrijft Joseph Roth het leven van keizer Napoleon (1769-1821) na zijn ballingschap op het eiland Elba en tot het moment dat hij zich overgaf na de verloren slag bij Waterloo, evenals het leven van een aantal burgers in deze periode. Van deze burgers is Angelina Pietri, een wasvrouw in het paleis van de keizer, de belangrijkste. Zij staat symbool voor het volk, dat ten onder gaat aan hun bewondering en verering van hun grote held.

De roman De honderd dagen bestaat uit vier delen, twee daarvan gaan over de terugkeer en ondergang van Napoleon en twee verhalen over het leven en het sterven van Angelina Pietri. Keizer Napoleon wordt door Joseph Roth beschreven als een man van tegenstellingen: geliefd en gehaat, vreedzaam en oorlogszuchtig, onzeker en zelfverzekerd, sterk en zwak, trouwhartig en wantrouwend. Napoleon wantrouwt vooral zijn naaste omgeving, wat hem onder hen niet populair maakt.

Het gewone volk daarentegen bewondert en vereert Napoleon en is bereid alles voor hem op te geven. De gevoelens van Napoleon voor het volk zijn tegenstrijdig. Hij voelt zowel minachting als bewondering voor het Franse volk. Napoleon belooft hen vrede en vrijheid. Maar de mensen in zijn dienst hebben geen vrijheid en alle vijanden moeten eerst worden verslagen, voordat er over vrede kan worden gesproken. De Poolse schoenmaker en oorlogsveteraan Wokurka, de latere geliefde van Angelina, zegt hierover: “Wij kleine mensen betalen een hoge prijs voor onze liefde voor de grote der aarden.”

De menselijke kant van de keizer
Joseph Roth maakt mooie vergelijkingen en heeft rake observaties. Het meemaken van de ondergang van zijn vaderland Oostenrijk-Hongarije, geeft Roth de mogelijkheid om nauwkeurig en realistisch over te brengen wat het voor mensen betekent als een grootmacht ten onder gaat.

Treffend is de manier waarop de levens van Napoleon en Angelina, twee mensen die in totaal andere werelden leven, elkaar beïnvloeden. De roman is zeer beeldend geschreven, met een mooie zinsbouw, waarvoor de vertaler ook complimenten verdient. De manier waarop Roth de denkprocessen en handelswijzen van Napoleon formuleert, toont de menselijke kant van de keizer. Twijfel en onzekerheid zijn niet de eerste termen die in je opkomen, wanneer je denkt aan de man die grote delen Europa veroverde. Over in hoeverre de gedachten van Napoleon realistisch zijn, valt te bediscussiëren, maar nergens krijg je het idee dat de gedachten te onwerkelijk worden.

De mate van toewijding van Angelina voor Napoleon wordt bijna voelbaar, maar is nu iets minder gemakkelijk voor te stellen. Feit blijft dat Napoleon onder het Franse volk erg populair was en enorme aantallen mensen bereid waren hem ook na zijn terugkeer uit Elba te volgen tot het einde. In dat opzicht is Angelina een treffend voorbeeld van iemand die ten onder gaat aan haar liefde voor één van de groten ter aarde.

De roman De Honderd dagen geeft een aangrijpend beeld van de ondergang van Napoleon en alle mensen die bereid waren hem te volgen.



► De honderd dagen (2011), Joseph Roth, uitgeverij Atlas (vertaling Wilfred Oranje).



©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Anneloes Klein-Horsman, eindredactie: Helm Horsten, beeldredactie: Kim Vlietman, foto's: Wikimedia en uitgeverij Atlas