Auel is de oermoeder van de prehistorische roman

Gepubliceerd op: 6 februari 2012, auteur: Iris de Ruyter

Jean M. Auel schreef de prehistorische romanserie De Aardkinderen. Onlangs verscheen het zesde en laatste deel van de reeks: Het Lied van de Grotten. Een mooi moment om eens de balans op te maken.

Een schrijfster moet subjectief zijn
In 1977 - ze was inmiddels 40 - besloot Jean M. Auel een onderhoudend (kort!) verhaal te schrijven over een onbegrepen jonge vrouw die anders was dan anderen. Auel kwam uit bij een jong cro-magnonmeisje, dat werd opgevoed door een heel andere menssoort: de neanderthalers. De verschillen tussen beide menssoorten, aangevuld met haar eigen fantasie, gaven Auel genoeg stof om de succesvolle, lijvige reeks te schrijven zoals wij hem nu kennen.

Toen ze begon wist Auel te weinig van deze periode in onze geschiedenis om erover te kunnen schrijven. Ze heeft veel onderzoek gedaan, deed survival trainingen en bezocht zelf de archeologische sites die ze zou beschrijven. Ze kreeg veel waardering voor haar diepgravende onderzoek. Toch blijft ze benadrukken dat ze in de eerste plaats een romanschrijfster is en geen wetenschapster. Als schrijfster moet ze subjectief zijn, aan de wetenschap laat ze de objectiviteit over.

IJstijd
Auel situeert haar boeken tegen het einde van het Laat Pleistoceen. Deze laatste periode van het Laat Pleistoceen (126.000 tot 11.800) noemen we ook wel een ijstijd. Het hele noordelijke halfrond bestond uit uitgestrekte grasvlakten. Deze toendra's waren een bron van voedsel voor grote kudden mammoeten, neushoorns en paarden. In haar boeken laat Auel deze dieren dan ook vaak voorbij galopperen.

Cro-Magnonmensen en neanderthalers
De Cro-Magnonmensen kwamen rond 40.000 jaar geleden naar West-Europa. Het woord Cro-Magnon komt van een rotswoning gelegen in Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil, een plaats in de Franse Dordogne. Toentertijd woonden er in West-Europa al een ander soort mens: de neanderthalers. Zij zijn vernoemd naar het Neanderthal in Duitsland, waar resten van deze menssoort zijn gevonden.

De Cro-Magnonmensen moeten naast de neanderthalers geleefd hebben aangezien deze menssoort pas 25.000 jaar geleden uitstierf. Auel ging ervan uit dat ze niet alleen van elkaars bestaan afwisten, maar dat de twee menssoorten zich ook vermengden. Daarop kreeg ze veel kritiek. DNA-onderzoek heeft echter uitgewezen dat ze het bij het rechte eind had. Niet allen is de moderne mens tijdens zijn trek uit Afrika de neanderthaler tegengekomen, vermoedelijk ergens in het Midden Oosten. Maar onlangs werd onomstotelijk bewezen dat er ook vermenging tussen de twee menssoorten plaats heeft gevonden.

Cro-magnonmeisje gered door neanderthalers
Jean M. Auel voert haar lezers mee naar prehistorisch Europa en laat ze kennismaken met Ayla. Ayla is een cro-magnonmeisje van vijf jaar oud, dat na een krachtige aardbeving in één klap alles kwijt raakt: haar ouders, de leefgemeenschap en haar herinneringen. Bovendien raakt ze gewond. Ze wordt net op tijd van de dood gered door een groepje neanderthalers dat in de buurt rondtrekt.

De neanderthalers - de 'Stam van de Holenbeer' - besluiten het meisje na veel wikken en wegen in hun leefgemeenschap op te nemen. Al snel ontdekken ze dat Ayla er niet alleen nogal vreemd uitziet. Ze heeft ook geen benul van hun normen en waarden en ze spreekt een compleet andere taal.

In de romans van Auel konden de neanderthalers nauwelijks spreken. Ze hielden er een ingewikkelde lichaamstaal op na. De verschillen leiden tot allerlei interessante ontwikkelingen en gebeurtenissen. Zo kenden de neanderthalers het verschijnsel ‘huilen’ niet. Als Ayla in tranen uitbarst, zorgt dat voor angst en irritatie bij de neanderthalers, aangezien ze de tranen niet begrijpen. Andersom zorgt dat weer voor verwarring bij Ayla.

De man van haar dromen
Ayla wordt verstoten door de neanderthaler-stam en is helemaal op zichzelf aangewezen. Het tweede deel van de reeks gaat over dit afgezonderde leven. Ayla leert zichzelf en de natuur en al haar wezens beter kennen. Ze sluit vriendschap met een leeuw en ze weet – als een van de eerste mensen - een paard te domesticeren.

Op een gegeven moment ontmoet Ayla de man van haar dromen: Jondalar. Samen reizen ze in in de laatste drie boeken richting Jondalars eigen volk. Onderweg doen ze nog even de noordelijke Mammoetjagers aan. In het laatste deel beschrijft Jean M. Auel hoe Ayla carrière maakt als zeer gewaardeerd lid van de Negende Grot, en hoe ze de plaatsvervangende oermoeder 'Zelandonia' wordt. Ze rondt alle ontberingen die hiervoor geleden moeten worden succesvol af.

► Lees ook de recensie van Auel's laatste boek: Het Lied van de grotten

► Liefhebbers van de prehistorie zullen ook de romanserie Kinderen van de dageraad van William Sarabande (pseudoniem van de Amerikaanse schrijfster Joan Lesley Hamilton Cline) zeker kunnen waarderen. De reeks begint 40.000 jaar geleden met een kleine stam die door de Beringstraat, die destijds bijna helemaal droog lag, het Noord-Amerikaanse continent binnentrekt. Hij eindigt in de Engelse bronstijd.

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Iris de Ruyter, eindredactie: Verena Demoed, beeldredactie: Andrea Kloet