De ontrafeling van een familiegeheim

Gepubliceerd op: 29 maart 2011, auteur: Anton Mous

Tijdens de oorlog ontmoet Annie Dekker-Jongsma de Duitse soldaat Herbert Noah. Het is liefde op het eerste gezicht. In de lente van 1944 raakt Annie zwanger, maar zonder een kans om afscheid te nemen moet Herbert zich opnieuw melden aan het front. Maar wie was deze man waar Annie op slag verliefd op werd?

Na de bevrijding werd bij vele Nederlandse gezinnen in alle toonaarden gezwegen over de oorlogsjaren. Als men al over het oorlogsverleden sprak, gebeurde dat in termen van ‘goed’ en ‘fout’. Een kritische houding of enige nuancering ten aanzien van de nazi’s werd niet gewaardeerd. Alle Duitsers waren ‘fout’, geen discussie mogelijk.

Familiegeheim
Dit zwart-witdenken verklaart wellicht waarom Alex Dekker, de auteur van Mijn opa was een Duitser, pas in zijn late tienerjaren te horen kreeg dat zijn opa een Duitser was. Jarenlang was dit familiegeheim voor hem verborgen gehouden. Door de onthulling van dit geheim raakte de jonge Alex geboeid door de oorlog en begon te twijfelen of de verhalen van zijn geschiedenisleraar niet te kort door de bocht waren.

Waren alle Duitsers daadwerkelijk ‘fout’, of was er misschien enige nuance aan te brengen in dit beeld? En hoe zat het dan met de mensen die met hen omgingen? Was zijn oma ook ‘fout’, simpelweg omdat zij verliefd was op een Duitse soldaat? Dat plaatje paste niet in het beeld dat Alex van zijn oma had: een vriendelijke, liefdevolle en koningsgezinde vrouw. Of was zij misschien een ander persoon dan zij zich voor deed?

Speurtocht
Alex Dekker was terughoudend in zijn oordeel, omdat hij de feiten van het verleden van zijn opa en oma niet kende. Uit angst om oude wonden te openen, sprak hij er niet over met zijn oma en begon hij boeken te lezen over de oorlog. Gefascineerd door de vraag wie zijn opa was besloot hij 10 jaar geleden, na het overlijden van zijn vader, om op onderzoek uit te gaan naar het verleden van deze man. Wie was Herbert Noah? Waar kwam hij vandaan? Wist hij dat zijn liefde Annie zwanger was? Had hij de oorlog overleefd? Zo ja, waarom zocht hij zijn geliefde Annie niet op na de oorlog?

In Mijn opa was een Duitser vertelt Alex Dekker over zijn speurtocht naar het verleden van Herbert Noah. Alle obstakels, aanknopingspunten, teleurstellingen en bevindingen komen in het boek naar voren, evenals nieuwe vragen en twijfels over zijn opa’s verleden.

Opheldering en vraagtekens
Op een groot aantal vragen weet de auteur antwoord te vinden. Maar zoals wel vaker voorkomt bij historisch onderzoek riepen deze antwoorden nieuwe vragen op. Omdat tijdens de oorlog vele gegevens zijn verwoest of nooit zijn gedocumenteerd, was het niet mogelijk om overal een antwoord op te vinden. Zodoende zijn verschillende vragen onbeantwoord gebleven. Na het lezen van het boek weet je wat voor verschrikkingen Herbert heeft moeten doorstaan. Maar wie de man precies was, wat hem bezig hield en waarom hij zijn Hollandse geliefde en diens zoon nooit heeft opgezocht na de oorlog blijven in het ongewisse.

Aangrijpende geschiedschrijving
Mijn opa was een Duitser leest lekker weg en is goed gestructureerd. Op chronologische wijze komen de meest betekenisvolle oorlogsmomenten van Herbert Noah aan bod: van het moment dat hij wordt opgeroepen om een opleiding tot infanterist te volgen, tot aan zijn vrijlating uit een gevangenenkamp. Het boek getuigt van een enorm doorzettingsvermogen van de auteur om antwoorden te vinden op zijn vragen.

Wie meer hoopt te weten te komen over de hoofdpersoon Herbert komt bedrogen uit. Daarentegen biedt dit boek in mijn ogen een schat aan opzienbarende oorlogsverhalen. Een van de meest uit het oog springende verhalen vond ik wel de beschrijvingen over de gruwelijkheden van geallieerde soldaten tijdens de oorlog, zoals de oorlogstactieken van de Britse luchtmaarschalk Arthur Harris (1892-1984) om weloverwogen en doelbewust woonwijken in Duitse steden te bombarderen om het moreel van de Duitsers te breken. Ook de verschrikkingen van het soldatenleven aan het Oostfront weet de auteur op een aangrijpende manier onder woorden te brengen.

Impact
Alex Dekker herkauwt niet de geschiedenis, maar voegt daadwerkelijk iets toe aan de literatuur over deze episode. Daarom kan ik dit boek warm aanbeleven aan de geïnteresseerde lezers over de Tweede Wereldoorlog. Gegarandeerd dat Alex destijds nooit had verwacht dat de onthulling van het familiegeheim zo’n impact op zijn leven zou hebben.

► Lees ook het interview met Alex Dekker in de rubriek Vijf Vragen

► Mijn opa was een Duitser. Een Hollands-Duits familiegeheim – Alex Dekker (Uitgeverij Just Publishers 2011)

©GeschiedenisBeleven.nl / auteur: Anton Mous