Tweeluik over Belgische plaatsen der herinnering

Gepubliceerd op: 1 april 2011, auteur: Jeroen Tutert

Voor geschiedenisliefhebbers die een bezoek brengen aan onze zuiderburen is het boek België – een parcours van herinnering een aanrader. Dit tweeluik dat leest als een reisgids, belicht 66 gedenkwaardige plaatsen uit de Belgische historie en geeft zo een indruk van een rijk en betwist verleden.

België – een parcours van herinnering bestaat uit twee boeken; Plaatsen van geschiedenis en expansie en Plaatsen van tweedracht, crisis en nostalgie. Meer dan vijftig auteurs gaan hierin op zoek naar de Belgische “lieux de mémoires” en belichten in op zichzelf staande artikelen tientallen gedenkwaardige plaatsen uit de Belgische geschiedenis.

Handig is dat deze plaatsen van herinnering ook terug te vinden zijn op ingevoegde kaarten, waardoor de boeken nog meer het karakter van een reisgids krijgen.

Herinneren en herdenken
Zeer uiteenlopende onderwerpen komen aan het bod, variërend in tijd van de Middeleeuwen tot aan heden. Denk aan verhalen over de oude held Ambiorix en de geschiedenis van rockfestival Torhout Werchter tot aan Godfried van Bouillon en de mijn die een museum werd: Le Grand Hornu in de Borinage. De artikelen geven inzicht in hoe Belgen hun geschiedenis en soms de geschiedenis van anderen herinneren en herdenken. Dat dit niet altijd een juist beeld opleverde, illustreert het artikel over de geschiedenis van het koloniale museum in Tervuren. Diverse museumdirecteuren koesterden een primitief beeld van de Congolezen en dat beeld was terug te vinden in de selectie van de tentoongestelde voorwerpen.

Betwist verleden
Opvallend is hoeveel plaatsen der herinnering aanleiding werden voor conflicten tussen verschillende groepen, zoals katholieken en liberalen, flaminganten en radicale Walen. In het oog springt ook dat er vaak en op veel locaties is gevochten in België, denk aan Waterloo in 1815, Ieper in de Grote Oorlog en bijvoorbeeld het Ardennen-offensief tijdens de Tweede Wereldoorlog.

De boeken maken daarnaast duidelijk hoezeer de twee wereldoorlogen tot tweedracht en betwist verleden onder de Belgen hebben geleid. Dit is onder meer terug te zien in de IJzertoren in Diksmuide, die herinnert aan de gevallen soldaten in de Eerste Wereldoorlog. Op de IJzertoren staat in grote letters AVV-VVK te lezen: Alles voor Vlaanderen en Vlaanderen voor Kristus, een samengaan van Vlaamse emancipatiestrijd met radicaal katholicisme. De Vlaamse frontsoldaten en de Franssprekende en Fransgezinde militaire top konden zich letterlijk en figuurlijk niet met elkaar verstaan. Elders op de IJzertoren is de tekst 'Nooit meer oorlog te lezen'. Dit is een uiting van rechts conservatief pacifisme; een zelden voorkomend fenomeen.

Wallonië
Vlaanderen klaagt tegenwoordig over het geld dat naar Wallonië moet, maar eens was het omgekeerd. Het wonder van de zware industrie in Wallonië, onder andere gestimuleerd door koning-koopman Willem I kunnen we lezen in het artikel over de ondernemer Cockerill in Seraing. De industriële revolutie in de negentiende eeuw werd gevolgd door de economische neergang in de twintigste eeuw in Wallonië, met als lichtpuntje een creatieve impuls in de huidige tijd in de voormalige steenkoolmijn en industrieel complex Grand Hornu. Een artikel over de taalstrijd in Voeren kan natuurlijk niet ontbreken, maar misschien kunnen Belgische politici beter inspiratie opdoen bij het Martelaarsplein in Brussel. Daar wordt de revolutie van 1830 herdacht waar België los kwam van Nederland.

Buiten België
De besproken plaatsen der herinnering variëren in plaats van Vlaanderen tot Wallonië, Brussel en de Duitstalige gebieden. Maar ook buiten België zijn herinneringsplaatsen aan te wijzen. Zo werden tien Belgische blauwhelmen in het Rwandese Kigali vermoord en behaalden Vlamingen heldhaftige overwinningen in de wielerklassieker Parijs-Roubaix .

Conclusie
Met plezier en in sneltreinvaart heb ik de boeken gelezen. De samenhang tussen de artikelen zal jezelf moeten fabriceren, maar je krijgt wel een inzicht in de vele facetten die de Belgische samenleving bewegen. De verhalen brengen de geschiedenis van België tot leven en zijn voor een breed publiek toegankelijk. Hoewel kundig geschreven door wetenschappers, zijn de boeken allesbehalve bedoeld als een streng wetenschappelijke verhandeling.

► België – parcours van herinnering, uitgeverij Bert Bakker (2008), onder redactie van o.a. Jo Tollebeek (hoofdredacteur)

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Jeroen Tutert, foto: Wikimedia Commons