Napoleon in Leiden: 'Geef die vrouw wat geld'

Gepubliceerd op: 21 september 2011, auteur: Peter Passenier

Nauwelijks heeft Napoleon de trappen van Rapenburg 48 in Leiden beklommen, of een vrouw werpt zich aan zijn voeten. 'Help me toch! Mijn twee zonen moeten dienen in het leger, en mijn huis zit vol Franse soldaten die me de oren van het lijf eten!' De keizer knikt welwillend: 'Geef die vrouw wat geld. En hierbij is haar oudste zoon bevorderd tot officier!’ De menigte op straat applaudisseert.

Fotograaf: T. Teunissen

Voor een goede beeldvorming: dit incident speelde zich niet af in 1811, maar op 11 september 2011, toen het bezoek van Napoleon aan Leiden werd nagespeeld. En het publiek bestond niet uit aanhangers van de keizer, maar uit bezoekers van de Open Monumentendag. Meisjes in napoleontische jurkjes, jongens die een militaire dril demonstreerden, en trotse ouders die het allemaal fotografeerden.

Ook is de reconstructie niet helemaal waarheidsgetrouw. Om de eenvoudige reden dat de historische feiten zich niet lenen voor een middagvullend publieksspektakel. ‘In werkelijkheid is Napoleon in 1811 maar één uur in Leiden gebleven‘, zegt Martine Teunissen van Beleef het Verleden, die het evenement in opdracht van Open Monumentendagen organiseerde. ‘Hij ging hier zo vanuit zijn koets dit gebouw binnen, en stelde een aantal stekelige vragen aan hoogleraren. Na een uur stampte hij met zijn voet en weg was hij. De inwoners van Leiden hebben hem nauwelijks gezien.’

Ook gul en joviaal
Toch is de scène op de trappen van het Rapenburg volgens Teunissen wel degelijk historisch gefundeerd. ‘Napoleon kon erg nukkig zijn, maar ook gul en joviaal. Uit verschillende bronnen blijkt hoe hij iedereen in de wang kneep: burgers, soldaten en ook hofdames. Ook trok hij voortdurend aan neuzen en oren. En als iemand over iets klaagde, stond hij al snel klaar om hem te bevorderen, bijvoorbeeld tot baron of officier. Dat zie je aan die scène met de vrouw: die is helemaal authentiek. Alleen speelde die zich niet af in Leiden, maar in Vlissingen.’

Audiëntie
Terug naar 2011. Napoleon geeft inmiddels audiëntie, geflankeerd door zijn echtgenote Marie Louise. Welwillend beantwoordt het paar de vragen van het publiek. Ja, Holland is een belangrijk deel van het keizerrijk. Jammer alleen dat het er zo vaak regent. Nee, we blijven niet slapen in Leiden: vanmiddag trekken we door naar Den Haag.

Maar ook hier komt de andere kant van de keizer af en toe doorsijpelen. Bijvoorbeeld als enkele jonge toeristen moeten toegeven dat ze afkomstig zijn uit Engeland. ‘Hoe kan dat nou? Engeland is de vijand, en alle zee-verbindingen zijn geblokkeerd.’ Ook reageert de keizer enigszins geïrriteerd op vragen over de dienstplicht. Ja, hij heeft begrepen dat die in Nederland tot oproer heeft geleid. ‘Maar we hebben goede Nederlandse soldaten nodig voor een groter Europa.’

Beveiliging
Tot slot: omdat het bezoek plaatsvindt op 11 september, vraag je je onwillekeurig af hoe het destijds stond met de beveiliging. ‘Napoleon was in 1811 inderdaad niet populair meer’, zegt Teunissen. ‘Doordat de handel met Engeland werd stilgelegd, kwamen er minder inkomsten binnen. Bovendien moesten de kostwinners vaak dienen in het leger. In 1811 heeft prefect De Stassart van de Monden van de Maas maatregelen genomen om aanslagen te voorkomen. Burgers mochten geen wapens dragen en geen bloempotten neerzetten op vensterbanken: die kon je immers naar beneden laten vallen. Ook was het verboden om boten aan te meren onder bruggen. Dit om een aanslag met buskruit te voorkomen.’

Is Napoleon tijdens zijn bezoek aan Nederland daadwerkelijk in gevaar geweest? Teunissen heeft er weinig over teruggevonden. ‘Sterker nog: tijdens een van zijn bezoeken, raakte hij geïsoleerd van zijn lijfwacht, en toen stond hij alleen in het Nederlandse publiek. Maar het enige wat mensen wilden doen, was hem aanraken. Iemand die zoveel veldslagen had gewonnen, was en bleef een held.’

Iets van dat aureool heeft de keizer meegenomen naar de 21ste eeuw, ook al wordt hij nu gespeeld door ex-wethouder Alexander Geertsema. Want als die in een koets door Leiden wordt gereden, vallen de gesprekken op de terrasjes toch even stil. En dan klinkt het met enig ontzag: ‘Kijk daar: dat is Napoleon!’



Foto: Ex-wethouder Alexander Geertsema in de rol van Napoleon (Foto: M.Hakkeling)

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Peter Passenier, foto's: Beleef het Verleden