De N8 van de Tweede Wereldoorlog

Gepubliceerd op: 10 november 2010, auteur: Anne-Lot Hoek

De Amsterdamse Museum N8 staat bol van de loungeplekken en exotische drankjes. Alles om de jeugdige bezoeker te trekken. Is er nog wel ruimte voor een zwaar onderwerp als de Tweede Wereldoorlog? GeschiedenisBeleven.nl ging op onderzoek uit.

Om een beetje in de sombere stemming te komen van de Tweede Wereldoorlog trappen we de avond af met de Februaristaker op het Meester Visscherplein. Het monument van de grote noeste arbeider als toonbeeld van het Nederlandse verzet tegen de Jodenvervolging.

In het Joods Historisch Museum aan de overkant treffen we een andere sfeer. Israëlische muziek klinkt hard door het gebouw. Vrouwen met grote zwarte kapsels en felgekleurde jurken met bloemprint draaien plaatjes voor de eerste gasten.

Beneden kijken we naar een indrukwekkende tentoonstelling over Charlotte Salomon, een kunstenares die haar leven in een expressionistisch kunstwerk samenvatte van 1300 tekeningen. Leben? Oder Theater? In 1943 overleed ze op 26-jarige leeftijd in Auschwitz, vier maanden zwanger. Gefascineerd door deze bijzondere vrouw en haar levensverhaal vervolgen we onze weg naar boven. Bordjes met ‘Verboden voor Joden’ confronteren ons met de Nederlandse Jodenvervolging. De vrolijke muziek van de dansende dames beneden steekt schril af tegen de vele brieven van gedeporteerde joden vanuit de trein of kamp Westerbork.

Shoah museum
Net als in het Joods Historisch Museum loopt er vooral rustig middelbaar publiek rond in de Hollandsche Schouwburg. Grijsharigen, dertigers en af en toe een verdwaalde twintiger. Wel is het een stuk drukker. Wellicht omdat de Hollandsche Schouwburg voor het eerst meedoet aan de Museumnacht. “De herdenking van de Tweede Wereldoorlog verandert”, legt een medewerkster uit. “Mensen willen weten wat hier is gebeurd, ook jonge mensen. Onze ambitie is om hèt Shoah museum van Nederland te worden”.

Het is muisstil tijdens de rondleiding op de binnenplaats van de voormalige deportatieplaats van duizenden joden. “Soms zaten er wel 1300 mensen tegelijk vast”, vertelt de rondleider. “Terwijl er maar plek is voor 800. Het was afwachten hoelang je moest wachten op je deportatie vanuit de Schouwburg. Of naar welk kamp je werd gestuurd.” In de tuin zien we een foto van de gevangen genomen Greetje, gemaakt door haar vriendin Lydia die in het huis daar tegenover woonde. “Ze hebben elkaar nooit meer gezien”.

Op de eerste verdieping van het gebouw bekijken we een tentoonstelling over de Nederlandse Jodenvervolging. De diverse ‘ariërverklaringen’ en verboden voor joden, opgesteld in het Nederlands, doen onwerkelijk aan. Het is ineens toch anders, als de Jodenvervolging niet over Duitsland maar over Nederland gaat. Boven zit een volle zaal klaar voor de film van een studente film- en televisiewetenschap over het leven van haar oudtante die Auschwitz overleefde. Beneden verdringen mensen elkaar bij het digitale monument met de namen van de gedeporteerden.

De oorlog echt beleven
“Hoe verder de oorlog van ons af is, hoe meer het publiek en de musea toenemen”, legt historicus Erik Somers van het NIOD ons uit in cultureel centrum Castrum Peregini. “Westerbork heeft meer dan 100.000 bezoekers dit jaar en het Verzetsmuseum bereikt de 50.000. Een enorm stijgende lijn”. Terwijl er maar 69 van de 400 historische musea over de Tweede Wereldoorlog gaan.

Ook blijkt de Nederlander te willen weten wat er in hun eigen woonplaats is gebeurd in de Tweede Wereldoorlog. En dat willen we niet meer verteld krijgen door traditionele musea in chronologische volgorde, maar het liefst aan de hand van verhalen, voorwerpen of een andere reconstructie van het verleden. Somers: “We willen de Tweede Wereldoorlog echt beleven. Daarom ontstaan er nu dynamische belevingsmusea met simulatie, zoals het Airborne museum in Oosterbeek. We willen het horen, voelen en ruiken“.

Onderduikadres
Na zoveel oorlogsgeweld nemen we een smakelijke makreel met peterseliesoep in het feestelijke Castrum Peregrini, ook een nieuwkomer op de Museumnacht. Het mooie grachtenpand aan de Herengracht fungeerde als onderduikadres in de Tweede Wereldoorlog. De onderduikers hielden zich op de been met boeken over kunst, poëzie en literatuur. Nu is het een broedplaats voor de thema’s vrijheid, vriendschap en cultuur.

We kiezen een boek uit de collectie boeken van de onderduikers en laten ons vastleggen op de camera voor de digitale expositie. “We hebben dit boek uitgekozen omdat dieren niet aan ariërverklaringen en deportaties doen”, leggen we desgevraagd uit. “Maar ook omdat het even een luchtig onderwerp is na een zwaar avondprogramma”. Wèl een interessant avondprogramma. Voldaan rijden we langs de grote rijen voor de musea waar harde muziek uit de voor de N8 ingerichte loungeplekken knalt. Dat is weer voor volgend jaar.

► Tijdens de Amsterdamse Museumnacht 2010 op zaterdag 6 november waren 45 musea tot 2.00 uur 's nachts geopend en boden het publiek een speciaal programma aan. In totaal trok de uitverkochtte N8 26.000 bezoekers.

©GeschiedenisBeleven.nl/ Anne-Lot Hoek, foto: Maarten Jüngen & Tim Pen