De Bende van Oss: tussen helden en schurken

Gepubliceerd op: 29 september 2011, auteur: Anne-Lot Hoek

De dunne lijn tussen goed en kwaad, held en schurk en de tegenstellingen tussen Brabantse papen en protestantse Hollanders. Het had een mooi thema kunnen vormen voor de verfilming van de ‘Bende van Oss’. Maar deze historische film is een speelfilm en geen documentaire.

Dat is ook precies waar het een beetje wringt in deze verfilming van de misdaadgolf in de jaren '30 in het Brabantse industriestadje Oss. Het verhaal dat op historische feiten berust is geromantiseerd met een liefdesgeschiedenis. Maar zowel het liefdesverhaal, de karakters als de achtergrond van de gebeurtenissen in Oss komen niet goed uit de verf. Daardoor verliest de film aan inhoud. Dat is jammer, want het grauwe decor en de grimmige sfeer die in de film worden neergezet zijn steengoed.

In 1935 houdt een golf van moorden, afpersing en roofovervallen de gemoederen in de Brabantse gemeente Oss sterk bezig. Het Haagse parlement stuurt de marechaussee erop af om orde op zaken te stellen. Als vervolgens blijkt dat er veel meer aan de hand is dan de Roomse minister Goseling (1891 -1941) weten wil, haalt hij de handhavers terug. De katholieke kerk bleek ook voor de oorlog al ruimschoots actief op het gebied van de zedenzaken. Dit keer in samenwerking met de machtige Joodse zakenman Hedeman (Pierre Bokma).

Rost van Tonningen
NSB'er Rost van Tonningen (1894-1945) veroorzaakt daarop een rel in de Tweede Kamer door Goseling onder vuur te leggen met scherpe vragen. “Ons land wordt geregeerd door papen en smauzen!” roept hij door de zaal. De kwestie eindigt in een handgemeen waarbij Rost van Tonningen voor landverrader wordt uitgemaakt. Van Tonningen die als straatvechter met klare taal het parlementaire pluche in Den-Haag opschudt. Om via de zaak Oss zijn haat tegen de Joden en de papen uit te spelen. En dan de vermanende woorden van de voorzitter van de Tweede Kamer “dat is ongepaste taal meneer Van Tonningen.” Het roept ongewild toch de nodige parallellen op. Het vooroorlogse kabinet Colijn valt uiteindelijk op de zaak Oss.



Grimmige toon
Deze historische achtergrond wordt ingekleurd met het verhaal van kroegbazin en prostituee Johanna (Sylvia Hoeks) en haar worsteling om aan het criminele circuit van Oss te ontkomen. Dat circuit wordt geleid door Wim de Kuiper (Marcel Mutsers) die zijn rol als bendeleider overtuigend neerzet. Net zo overtuigend is de openingsscene waarin de grimmige toon van de film zich aan de kijker opdringt. Rokende industriepijpen, varkenskarkassen en armoede vormen het decor achter gewetenloze karakters met een zachte g.

Het is niet alleen het dialect dat Brabant in die jaren van Holland scheidde. Het blijkt al snel een heel ander werelddeel geweest te zijn. “Wij moeten die Hollanders niet” sist Hoeks naar Daan Schuurmans die de rol van hoofd marechaussee vertolkt. “Wij verraaien elkaar niet in Oss.”

Heldenstatus
Die saamhorigheid onder de bevolking zorgde ervoor dat de schurken van Oss na de oorlog een heldenstatus kregen. Zeker toen bleek dat veel bendeleden in het verzet waren beland. Terwijl de marechaussee, gefrustreerd door de belemmering van de rechtsgang, zich had aangesloten bij de NSB van Van Tonningen. Goed en kwaad, held en schurk. Het blijkt een grijzer gebied dan door de geschiedschrijving algemeen wordt ingevuld. Maar die invulling blijft de film ons toch een beetje verschuldigd.



► De Bende van Oss draait vanaf 29 september landelijk in de Nederlandse bioscopen

► Lees ook: Vechten in de Tweede Kamer door de zaak Oss, artikel op GeschiedenisBeleven.nl

Trailer Bende van Oss
 

Of bekijk de trailer van de Bende van Oss op ons YouTube kanaal

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Anne-Lot Hoek, foto's en video: Eone Entertainment