Bitterkoude overlevingsstrijd in Nova Zembla 3D

Gepubliceerd op: 22 december 2011, auteur: Rixt de Boer

De allereerste Nederlandse 3D-film had groots en episch moeten worden. Prachtige filmlocaties en een bekende cast met onder andere - oude rot in het vak - Derek de Lint en het acteerdebuut van Doutzen Kroes. Ondanks dat weet Nova Zembla toch niet te overtuigen.

Nova Zembla 3D brengt eindelijk het aangrijpende verhaal van Willem Barentsz (1550-1597) in beeld. Bijna iedereen kent deze legendarische geschiedenis wel van die net zo beroemde schoolplaat. Willem Barentsz' ondernam drie pogingen om een noordelijke handelsroute naar Azië te vinden. Tijdens de derde poolexpeditie loopt zijn schip vast bij het Russische archipel Nova Zembla. Hier zou hij een barre overwintering tegemoet gaan.

Het scenario van Nova Zembla 3D is gebaseerd op het reisverslag van Gerrit de Veer (1570-1598). Tijdens die barre winter van 1597 documenteerde hij nauwkeurig alle gebeurtenissen. We beleven de film dan ook vanuit zijn ogen, inclusief brommende vertelstem van de 'oude' versie van De Veer.

Gerrit de Veer beschreef eerder al de twee andere poolexpedities. Samen met de overwintering op Nova Zembla zou dit leiden tot zijn beroemde boek Waerachtighe beschryvnghe.

Onrealistische tandpastalach
De film opent met een spectaculair beeld van zeelieden die heftig inhakken op - wat later blijkt- een ijsbeer. Dan springt regisseur Reinout Oerlemans terug in de tijd en zien we het 16e-eeuwse Amsterdam, waar voorbereidingen voor de reis getroffen worden. Smerige straten, rottende tanden, agressieve zeebonken en meisjes van plezier met ontbloot bovenlijf. Oerlemans heeft duidelijk flink uitgepakt om een realistisch beeld te creëren van het stadsleven van toen.

De enige ongeschonden persoon is de geliefde van Gerrit de Veer. De fictieve dochter van dominee Plancius wordt gespeeld door Doutzen Kroes. Met een voor 16e-eeuwse begrippen onrealistische tandpastalach en glanzende blonde lokken is ze vooral mooi. Dat is precies de oppervlakkige rol die ze in de film zal spelen: een droombeeld dat Gerrit regelmatig oproept en dat hem helpt te overleven.

Dekzwabberen, drinken en ruziën
Onder leiding van kapitein Jacob van Heemskerck (1567-1607) en Willem Barentsz gaan de 11 mannen vol goede moed op weg. Vanaf dit moment maken we kennis met hun karakters. Gerrit de Veer (vertolkt door Robert de Hoog) valt niet goed in de groep van ruige scheepslieden. Hij wordt geklierd en soms zelfs bedreigd. Duidelijk is dat deze scènes sympathie moeten opwekken, maar De Hoog weet je toch niet echt te pakken met zijn zielige blik.

Reinout Oerlemans toont het reilen en zeilen op een 16e-eeuws zeilschip wat er prachtig uitziet. Er wordt geslapen in hangmatten, gedekzwabbert, gedronken en ruzie gemaakt. Met lijfstraffen als gevolg. We zien bijvoorbeeld hoe er een bemanningslid wordt gekielhaald en bijna verdrinkt. Op het nippertje wordt hij gered door de zich langzaam aan tot held ontpoppende Gerrit.

Onnozele oude man
Victor Reinier (als Jacob van Heemskerck) en veteraan Derek de Lint (als Willem Barentsz) wekken weinig interesse. Diep weggestoken in bonten mantels zien we ze vooral discussiëren in de kapiteinshut. De Lint geeft ons de indruk dat Barentsz een beetje een onnozele, afwezige oude man moet zijn geweest, die op cruciale momenten niet wist wat hij moest doen. Nova Zembla 3D doet zijn heldenstatus weinig goed.

In een bijna amateuristische scène (de bemanningsleden schuiven onderdeks wat heen en weer) zien we hoe het schip vastloopt in het ijs, om daar niet meer uit te komen. De Lint en Reinier beginnen de zoveelste discussie die eindigt met de weinig inspirerende woorden: "We moeten hier overwinteren en jij mag dat de mannen gaan vertellen." Van wrakhout wordt het 'Behouden Huys' gebouwd, wat een goede replica is geworden van het origineel.



Er wordt vooral kou geleden
Dan beginnen de donkere dagen waarin - op een gevecht met een ijsbeer na - vrij weinig gebeurt. Er wordt vooral kou geleden. Hoewel dit waarschijnlijk vrij dicht bij de werkelijkheid komt, maakt het de film zo af en toe wat saai en langdradig.

De gevolgen van heftige gebeurtenissen als zware verwondingen of sterfgevallen worden genegeerd doordat Oerlemans grote tijdsprongen maakt. Zo zie je bijvoorbeeld een jongen van een rots naar beneden vallen. Als kijker vraagt je je meteen af hoe dat zal aflopen, maar in de volgende scène loopt hij alweer vrolijk rond. Dat is jammer, zo krijg je nooit echt te doen met de halfbevroren bemanningsleden.

Hoewel Oerlemans eigenlijk alle ingrediënten in huis had om een groot epos neer te zetten, gaat hij er toch wat in ten onder. Het decor is prachtig, de casting is goed, maar inhoudelijk had hij het toch wat beter kunnen uitwerken. De film, die genoeg drama, actie en romantiek had kunnen bevatten, haalt het eigenlijk op alle punten steeds net niet. Nova Zembla moest een groot spektakel worden, maar deze missie faalde – net als die van Barentsz.



► Lees ook het artikel Drijfhout en poolvossen: overleven op Nova Zembla op Geschiedenis Beleven

► Bekijk de trailer van Nova Zembla 3D op Geschiedenis Beleven.nl

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Rixt de Boer, eindredactie: Verena Demoed