Geforceerde tragedie over een karaktermoordenaar

Gepubliceerd op: 5 januari 2012, auteur: Eelko Schmeits

Met J. Edgar schetst Clint Eastwood een boeiend, maar onevenwichtig portret van J. Edgar Hoover. Daar waar de film overtuigt als een historische vertelling, schiet het tekort in de karakterstudie.

FBI-directeur J. Edgar Hoover (1895-1972) was bijna een halve eeuw lang een van de machtigste en meest gevreesde personen in de Verenigde Staten. Een man die reputaties kon breken en maken, maar die zelf altijd wist te ontkomen aan laster en verdachtmakingen. Een publieke figuur met het talent onzichtbaar te zijn. Een man op een moralistische kruistocht, waarbij hij immorele methoden niet schuwde. Een speurder op zoek naar de naakte waarheid, maar tegelijkertijd iemand die zijn eigen memoires fingeerde.

Wie was de persoon achter het gordijn van zijn eigen mythevorming nu werkelijk? Die vraag staat centraal in de ambitieuze film J. Edgar, geregisseerd door Clint Eastwood, met in de hoofdrol Leonardo DiCaprio.

Kennis is macht
Voortreffelijk is de wijze waarop getoond wordt hoe Hoover kon uitgroeien tot die machtige man. Het sleutelwoord is ‘kennis’. “Information is power”, hoor je DiCaprio als Hoover doceren. Een inzicht dat nu geen verwondering meer wekt, maar bij zijn aanstelling als directeur van de FBI in 1935 was Hoover zijn tijd vooruit met zijn ideeën over een wetenschappelijke aanpak van misdaadbestrijding. Dit wordt fraai geïllustreerd in de scènes waarin Hoover en zijn staf de ‘Crime of the Century’, de kidnapping van het zoontje van vliegenier Charles Lindbergh (1902-1974), methodisch weet op te lossen. Hoover stimuleerde het gebruik van, voor die tijd (halverwege de jaren ‘30) moderne wetenschappelijke onderzoeksmiddelen, zoals vingerafdrukonderzoek en handschriftanalyse.

Karaktermoordenaar
In de film komt ook de duistere kant van Hoover’s obsessie met het verzamelen van gegevens aan bod. Hoover ging namelijk erg ver in het verzamelen van weetjes over de privélevens van publieke personen, ook die op de hoogste posten in Washington, zoals John F. Kennedy (1917-1963) en zijn broer Robert (1925-1968). Hij deinsde er zelfs niet voor terug slaapkamergeheimen te ontfutselen met afluisterapparatuur. Zo ontstond zijn roemruchte schaduwarchief, officieus bekend als de Secret Files. Op deze manier kreeg hij de papieren wapens in handen om reputaties te schaden en zijn eigen machtspositie te versterken.

De man in de kast
Het meest controversiële aspect van de film is de vraag of Hoover inderdaad homoseksueel was, zoals in de film wordt getoond. Voormalige medewerkers van de FBI hebben verklaard dat hiervoor geen duidelijke aanwijzingen bestaan. En dat klopt ook. Er zijn sterke en redelijke vermoedens, maar meer ook niet. De vervolgvraag is of Eastwood zich de artistieke vrijheid kan toemeten de mysterieuze kanten van de personages vrijelijk in te vullen. Juist omdat er zo weinig bekend is over het privéleven van Hoover, lijkt mij dit geoorloofd. De scènes waarin de vermeende romance van Hoover met zijn rechterhand in de FBI, Clyde Tolson (1900-1975), zich ontwikkelt, zijn bovendien verrassend ontroerende hoogtepunten in de film.

Niet overtuigend als tragedie
Helaas snijdt Eastwood zich met zijn ambitie om van J. Edgar een tragische en zelfs epische biopic te maken in de vingers. In dik twee uur leidt hij ons rond langs talrijke historische taferelen waar Hoover bij betrokken was. Als een rondleider in de Hermitage die je alle kunstwerken wil laten zien binnen twee uur. Er is nauwelijks tijd om het een en ander te laten bezinken, of de volgende intrige dient zich alweer aan.

Het scenario lijkt een tragische levensgeschiedenis te willen schetsen: hoe Hoover begon als een gedreven crime fighter om te eindigen als een paranoïde oude man die niet meeging met de veranderende tijd. Het is echter maar de vraag of Hoover een tragisch leven leidde. Een leven verloopt nu eenmaal niet altijd als een Hollywood-scenario. Hoover was een fascinerende man, zeker, maar tragisch? Dit aspect van de film is niet overtuigend.

Ook het beeld dat geschetst wordt van zijn dominante moeder lijkt vooral bedoeld om het één en ander een clichématige freudiaanse draai te geven. De scènes van DiCaprio met Judi Dench, die de moeder speelt, zijn als flarden van een denkbeeldig losstaand drama best aardig, maar storend binnen de context van de gehele film.

Sterke acteerprestaties
De valkuilen in het scenario daargelaten, is J. Edgar toch een interessante en boeiende film over een geobsedeerde control freak. Hoover was een meester van manipulatie en machtspolitiek, die zijn stempel zwaar drukte op Amerikaanse geschiedenis van de 20ste eeuw. De acteerprestaties van de hoofdrolspelers zijn zonder uitzondering sterk. DiCaprio excelleert, maar ook een pluim voor Armie Hammer in de rol van Clyde Tolson is op zijn plaats.



► Bekijk de trailer van J.Edgar op GeschiedenisBeleven.nl

► Lees meer over de Secret Files van J. Edgar Hoover (Engels)


Hoover en zijn assistent Tolson op het strand, circa 1939. Afbeelding: Wikimedia

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Eelko Schmeits, eindredactie: Ditte van Dulmen, beeldredactie: Jeanny Smeets, foto's Wikimedia