Ongenaakbare dames: Margaret & Meryl

Gepubliceerd op: 12 januari 2012, auteur: Eelko Schmeits

Meryl Streep kan alvast een plaatsje vrijmaken in haar prijzenkabinet voor een derde Oscar. Want met haar prachtige rol als Margaret Thatcher in de sprankelende film The Iron Lady schittert ze als zelden vertoond.

Zou Margaret Thatcher (1925- ) wel weten dat er een film over haar is gemaakt? Mijn gedachten gaan naar haar uit na het zien van The Iron Lady. Wellicht zou ze verontwaardigd zijn: “Ik ben toch niet dood, you fools!”

En wat zou ze ervan vinden van dat ze geportretteerd wordt als een dementerende oude vrouw, drankzuchtig en hallucinerend, met alle pijnlijke details die daar bij horen? Vermoedelijk zal ze er niet veel van meegekregen hebben. Erg kies is het echter niet. Hoe dan ook, de film is het bekijken meer dan waard.

Politieke lading
Behalve de misschien wat ongelukkige timing van het uitbrengen van de film is er een andere netelige kwestie die inmiddels al voor de nodige ophef heeft gezorgd onder met name Britse critici: de politieke lading van The Iron Lady. De film laat een politica zien die, wars van alles wat naar socialisme riekte, haar ijzeren wil doordrukte. Wat de maatschappelijke gevolgen waren van haar behoorlijk radicale kapitalistische beleid blijft onderbelicht in de film. Alleen oude journaalbeelden laten iets zien van de maatschappelijk onrust in het Engeland van de jaren’80.

Het is echter onfair om de film hierop af te rekenen. Want The Iron Lady is in essentie geen politiek drama. Het beeld dat de film achterlaat van de politica Thatcher is een compositie van herinneringen van Thatcher zelf. Het uitgangspunt van de film is een persoonlijk beleefd verleden, vanuit Thatchers eigen perspectief dus, en niet zozeer een objectieve weergave van politieke ontwikkelingen. Door deze vertelwijze wint de film zelfs aan emotionele kracht, dramatiek en authenticiteit. 

The Iron Lady is dan wel apolitiek van toon, Thatchers passie voor politiek komt in de film weldegelijk ruim voor het voetlicht. In The Iron Lady is Thatcher een onverzettelijke, stuurse soms ongenietbare politica die zich niet liet intimideren door de mannen in de politieke arena. Het tegenovergestelde was eerder het geval: zij intimideerde hen.

Een fraaie illusie
Een film is uiteindelijk niet meer, en niet minder, dan een illusie. Het komt er op aan de kijker te verleiden in de illusie mee te gaan. The Iron Lady is overduidelijk een fabricatie van illusies. En zelfs hallucinaties. De dementerende Thatcher lijdt in The Iron Lady aan hallucinaties: zij ziet en praat met haar al jaren geleden overleden echtgenoot Denis Thatcher, flamboyant neergezet door Jim Broadbent. De film schiet voortdurend heen en weer tussen werkelijkheid en illusie, zelfs in zoverre dat beide lagen in elkaar lijken over te lopen. Het vergt van de kijker een leap of faith om hierin mee te gaan. Maar wat je ervoor terug krijgt, is zeer de moeite waard.

The Iron Lady is een feest voor het oog en op sommige momenten zelfs een wervelende filmshow gelardeerd met enkele memorabele Thatcheriaanse monologen. Regisseuse Phyllida Lloyd maakte eerder Mamma Mia!, een verfilming van de musical over de popgroep Abba. De extravagante filmstijl van Mamma Mia! zie je ook hier en daar terug in The Iron Lady. Zonder dat het vervalt in camp. Sommige scènes zijn werkelijk verbluffend: zowel geestig als ontroerend en niet te vergeten fraai en vlot gefilmd.

Triomfantelijk
Hoogtepunt van de film is de triomfantelijke acteerprestatie van Meryl Streep als Thatcher. Veel is al geschreven en gezegd over de sterke gelijkenis. Ik zou Streep echter tekort doen door louter de zeer succesvolle uiterlijke transformatie te prijzen. Het kapsel, de make-up, de jurken, zelfs de maniertjes die perfect worden nagebootst, en die onvergetelijke geaffecteerde stem. Het is allemaal fraai voor elkaar.

De grootste prestatie is echter dat Streep als het ware in de huid van Thatcher weet te kruipen. Als kijker sta je er werkelijk niet meer bij stil dat je kijkt naar een actrice die iemand anders imiteert. Streep wordt daadwerkelijk Thatcher. Een illusie, ja. Maar wat een fraaie illusie.



► The Iron Lady draait vanaf 12 januari 2012 in de Nederlandse bioscopen



©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Eelko Schmeits, eindredactie: Wytse Vellinga, beeldredactie: Jeanny Smeets, foto's: Wikimedia