Süskind: een tragische heldenrol

Gepubliceerd op: 23 januari 2012, auteur: Anne-Lot Hoek

Verbijsterend, tragisch en aangrijpend. De verfilming van het waargebeurde verhaal van verzetsheld Walter Süskind grijpt je bij de strot en laat je niet meer los. Een bijzonder en onderbelicht verhaal dat treffend is uitgebeeld door een steengoeie cast.

Dagelijks fietsen er tientallen mensen langs de Hollandsche Schouwburg op de Plantage Middenlaan in Amsterdam. Maar weinigen weten dat het voormalige theatergebouw het trieste decor vormde voor de deportatie van Joodse burgers tussen 1942 en 1943. Nog minder mensen weten dat de toenmalige beheerder van het gebouw, Walter Süskind, honderden kinderen wist te redden van de deportaties.

Gevaarlijk spel
De Duitse Jood Süskind, aangesteld door de Joodse Raad om de deportaties zo soepel mogelijk te laten verlopen, speelde handjeklap met de Duitsers. Hij rookte sigaren en dronk cognac met SS’er Aus der Fünten, belast met de deportatie van de Nederlandse Joden. Door die rol was hij in staat honderden kinderen uit de crèche tegenover de schouwburg weg te smokkelen, samen met kinderverzorgsters Fanny Phillips (Katja Herbes) en Henriette Pimentel (Olga Zuiderhoek).

Zijn gevaarlijk spel werd door veel Joden niet doorzien, ze zagen hem als een verrader. Slechts met een ophaalbrug over de Nieuwe Herengracht in Amsterdam is er postuum een magere poging gedaan zijn naam in ere te herstellen.

Gewone man
De film toont het persoonlijke conflict waarin Süskind (Jeroen Spitzenbergen) belandt. Süskind is een gewone man, die zijn eigen hachje probeert te redden te midden van de Tweede Wereldoorlog. Hij heeft een keuze: werkt hij mee met de Duitsers en ontloopt hij wellicht het transport of duikt hij onder? Hij kiest voor het eerste scenario.

Toch krijgt hij gewetenswroeging. Vooral als hij er lucht van krijgt dat de Joden helemaal niet naar werkkampen in Duitsland worden gestuurd, maar in de gaskamer belanden. Hij gaat in verzet en redt honderden levens. Hij kan zichzelf recht in de ogen aankijken, maar betaalt een hoge prijs: hij moet uiteindelijk toch met zijn gezin op transport.

Moeilijke keuzes
De film maakt daarmee de uiterst moeilijke keuzes inzichtelijk waar Joden en ook Nederlanders voor stonden. De Duitse moordmachine zat zo geraffineerd in elkaar dat de deportaties uiteindelijk door de Nederlanders en de Joden zelf werden uitgevoerd. Nederlandse politie arresteerde de Joden.

De Joodse Raad bepaalde wie er op transport ging en riep iedereen op zo goed mogelijk mee te werken met de Duitsers ‘om erger te voorkomen’. Ze adviseren mensen vooral niet onder te duiken. De Joodse Raad komt er dan ook niet goed vanaf in de film. Dat had iets genuanceerder gekund. Het is aannemelijk dat veel leden van de Raad, net zoals vele anderen, het werkelijke lot van de Joodse bevolking niet konden voorzien.

Goed of fout
Het dagelijks leven in Nederland tijdens de oorlog komt genuanceerd in beeld. Dat ging namelijk gewoon door. Ook geeft de film geen moralistisch oordeel over wie er goed of fout was. Er waren mensen die aan de goede kant stonden en mensen die aan de foute kant stonden, zowel aan Nederlandse als aan Duitse zijde.

De politieman en de student Piet Meerburg (Tygo Gernandt) die meewerken aan het verzet en daartegenover de verhuisman die Joden aangeeft voor ‘kopgeld’ en de fatsoenlijke dame in de tram die wegkijkt. Typerend voor de Nederlandse houding tijdens de oorlog. Het leven ging door.

Eerherstel
Het ritme van de film is krachtig en de verbeelding van emotie overdadig. Afwisselend vecht je tegen de tranen en zit je op het puntje van je stoel van de spanning. Het is een film die raakt, niet alleen door het aangrijpende verhaal, maar ook door het sterke script en spel.

Jeroen van Spitzenbergen zet de rol van Süskind ijzersterk neer. Je wordt meegesleurd door zijn twijfels over zijn rol als beheerder (‘Ik wil geen held maar een man’, roept zijn vrouw) en wordt geraakt door zijn verdriet als hij hoort dat zijn vrouw Hanna (Nyncke Beekhuyzen) en dochtertje op transport zijn gezet. Zijn gevecht om zijn eigen hachje te redden mondt ongewild uit in een dappere heldenrol die hem en zijn gezin het leven kost, maar dat van honderden anderen redt. Een absolute aanrader waarin Walter Süskind eindelijk de eer toekomt die hij verdient.




► De film Süskind draait vanaf 19 januari in de Nederlandse bioscopen.

► Lees ook het artikel: Süskind: geen verrader maar verzetsheld



©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Anne-Lot Hoek, eindredactie: Margriet Pflug