Niet ieder ‘Rome’ schrijft geschiedenis

Gepubliceerd op: 17 december 2010, auteur: Stijn Heiligers

Waarin zat het succes van het Romeinse Rijk? En hoe kan het dat er aan het bestaan van dit rijk na al die eeuwen zo abrupt een einde kwam? Dergelijke vragen zijn als sinds de Oudheid een bron van inspiratie en speculatie. History Channel mengt zich in de discussie.

Lange tijd was het boek The History of the Decline and Fall of the Roman Empire van de 18e-eeuwse Edward Gibbon hét standaardwerk over de ondergang van het Romeinse Rijk. Gibbon meende dat het Rijk, kort gezegd, aan zijn eigen decadentie ten onder was gegaan. Gibbons theorieën zijn inmiddels grotendeels achterhaald, maar toch laten ze nog altijd hun sporen na. Een duidelijk voorbeeld hiervan is de serie die de BBC in 2006 uitbracht, getiteld Ancient Rome: Rise and Fall of an Empire. History Channel sluit zich in deze traditie aan met de ruim tien uur durende documentaire Rome: Rise And Fall Of An Empire.

Opkomst en ondergang?
Het mag duidelijk zijn dat ‘de opkomst en ondergang van het Romeinse Rijk’ een nogal ruimzittende jas is. Dat kan zowel een voor- als nadeel zijn. In dit geval is het moeilijk te duiden wat de makers eigenlijk als opkomst van Rome beschouwen. Het verhaal begint namelijk niet bij de stichting van De Stad (ca. 800 v. Chr.), noch met de geboorte van de Republiek (ca. 500 v. Chr.). Verder worden de veroveringen van het Italisch schiereiland (4e–3e eeuw v. Chr.), Carthago, Spanje, Macedonië (3e-2e eeuw v. Chr.) en de eerste oorlogen met de Grieken, Galliërs en Syriërs overgeslagen. Hoort dit dan niet bij de opkomst?

Nee dus, want dit verhaal begint pas in 113 v. Chr. In dat jaar worden de Romeinen geconfronteerd met de Cimbri, een Germaanse stam die Rome een zware nederlaag toebracht. Dit lijkt een wat vreemde opening, totdat duidelijk wordt dat de serie vooral ingaat op de problemen waaraan het imperium werd blootgesteld. In die zin had men dus beter de titel van Gibbon kunnen aanhouden.

Originele keuzes
Een sterk punt is dat de behandelde onderwerpen goed gekozen en vaak origineel zijn. Julius Caesar en Spartacus zijn natuurlijk bekende namen, maar hoe zit dat met Decius, Aurelianus, koningin Zenobia, Stilicho en Odoaker? De documentaire weet ons hier heel wat interessants over te vertellen. Prettig is daarbij dat de verhaallijn, ondanks de soms ingewikkelde materie en het hoge tempo, opvallend helder blijft.

Veel gebeurtenissen worden bovendien nagespeeld, wat de documentaire luchtig en levendig houdt. Overigens valt het daarbij op dat er niet overdreven veel tijd besteed is aan de vormgeving. Zo lijkt het uiterlijk van de Romeinen, vreemd genoeg, in zes eeuwen niet te zijn veranderd. Het decor doet soms denken aan dat van I, Claudius – mooi verzorgd, maar die hagelwitte borstbeelden zijn wel wat gedateerd. Dat neemt niet weg dat de reconstructies de kijker toch een aardige indruk geven en dit maakt het verwerken van alle informatie een stuk aangenamer.

Romeinse voor(oor)delen
Jammer is dat de insteek van de documentaire soms wat ouderwets is, in de zin dat men wel erg op het werk van Griekse en Romeinse geschiedschrijvers vertrouwt. Dat de ontwikkeling van het Romeinse Rijk door een Romeinse bril wordt bekeken is begrijpelijk, aan de andere kant zijn zulke bronnen zelden contemporain en nooit zonder vooroordeel. De serie besteedt slechts terloops aandacht aan archeologisch onderzoek en daardoor blijft het verhaal van de ‘barbaren’ nogal onderbelicht. De voice-over herinnert de kijker er vooral aan dat Rome voortdurend wordt bedreigd door barbaren die ‘dreigend’, ‘wreed’ en ‘gewelddadig’ zijn, met name als deze nog ‘niet geromaniseerd’ zijn.

Uit recentere onderzoeken blijkt dat de onderworpen volkeren niet zelden verder ontwikkeld waren dan de Romeinen. Dit lijkt aan de makers van deze serie echter een beetje voorbij te zijn gegaan. Een enkele keer wordt het verhaal voorzien van een nuancerende kanttekening, maar uiteindelijk kan de Romeinse cultuur toch nog als het toppunt van beschaving worden beschouwd. Vooruit, de Romeinen hadden Carthago geplunderd en platgebrand, de Joden uit hun gebied verdreven en genocide gepleegd op de bevolking van Dacia. Maar weet je wie er pas écht meedogenloos waren? De Hunnen!

Eindoordeel
Hoewel deze documentaire onderhoudend is en veel interessante informatie bevat, slaat Rome: Rise And Fall Of An Empire de plank nèt mis. Dit komt wellicht ook doordat er in de afgelopen jaren dusdanig veel series en films over de klassieke oudheid zijn uitgebracht, dat de kijker al op voorhand hooggespannen verwachtingen heeft. Op enkele verfrissende elementen na brengt deze serie daarvoor echter net te weinig nieuws – en iets teveel Gibbon.

► De documentaire Rome: Rise and Fall of an Empire van History Channel is in Nederland verschenen in een DVD box met een speelduur ruim 10 uur.

©GeschiedenisBeleven.nl/ auteur: Stijn Heiligers, beeld History Channel