Creation: bijzonder portret van de mens Darwin

Gepubliceerd op: 7 januari 2010, auteur: Annette Zeelenberg

De biografisch film Creation over Charles Darwin draait sinds begin januari in de bioscoop en valt daarmee net buiten het Darwinjaar. Maar deze missrekening is snel vergeten na het zien van de film. Creation laat een onuitwisbare indruk achter van de man achter de beroemde wetenschapper. Al had een iets breder perspectief geen kwaad gekund.

De film Creation toont Charles Darwin als een man van vlees en bloed in plaats van ‘die beroemde natuurwetenschapper van de evolutietheorie’. En dat alleen al is winst. Want wat Darwin als man, vader en echtgenoot bewoog om zijn beroemde The Origin of Species te schrijven blijft meestal onderbelicht. Terwijl het toch een loodzware weg geweest moet zijn om te midden van een religieuze Victoriaanse samenleving, de conclusie te trekken dat het niet God was die het leven op aarde schiep, maar de natuur en de evolutie.

Het is dan ook vooral Darwins innerlijke strijd tussen wetenschap en geloof waar Creation om draait. Wie een film verwacht met exotische beelden van de Galapagos eilanden en een opbouwende achtergrond voor de totstandkoming van de evolutietheorie, komt bedrogen uit.

Twijfel en angst
Darwin is begin 40 als hij samen met zijn vrouw Emma en zijn schare kinderen op het landgoed Down House in het zuiden van Engeland woont. Zijn onderzoeksreizen met het schip H.M.S. Beagle liggen dan al lang achter hem, maar in zijn werkkamer en schuur zet hij zijn experimenten waarmee hij zijn ideeën over natuurlijke selectie wil onderbouwen, onvermoeibaar voort. Onderhuids vreet echter de twijfel aan hem en de angst voor een confrontatie met de kerk en de reactie van de rest van de wereld weerhoudt hem ervan zijn ideeën openbaar te maken, ondanks aandringen van vakgenoten. “Stel je voor dat iedereen te weten zou komen dat God geen plan voor ons heeft”, zegt Darwin geschokt wanneer zijn dochter vraagt waarom hij zo bang is. “Bovendien zou het je moeders hart breken”. En inderdaad drijven zijn ideeën een wig in de liefdevolle relatie tussen hem en zijn gelovige vrouw die vreest dat ze elkaar hierdoor in het hiernamaals niet terug zullen zien.

Geestverschijning
Dit beeld van een angstige en door twijfel verscheurde Darwin wordt nog eens versterkt door de aanvallen van ziekte waaronder hij al jaren lijdt. Meermalen moet hij het werk neerleggen, ondergaat hij hydrotherapie in een kuuroord en heeft hij last van wanen en depressies. Daar bovenop komt nog het grote verdriet en de schuldgevoelens over de dood van zijn tienjarige dochter en oogappel Annie, die tijdens zijn wanen als een geest en geweten aan hem verschijnt.

Pas nadat Darwin zijn dochters dood kan aanvaarden, het contact met zijn vrouw hervindt en bovenal zijn geloof in een christelijke god verliest, kan hij verder schrijven aan zijn revolutionaire The Origin of Species.

Onvolledig beeld
Welke maatschappelijke en religieuze discussies er na het uitkomen van het boek ontstonden en wat dit met Darwin als persoon deed, krijgen we jammer genoeg niet te zien. We zien hoe een dik pakket papier met Emma’s zegen per postkoets richting uitgever vertrekt, en daarmee eindigt de film. Creation beperkt zich tot de tien jaren van Annie's leven en de paar jaar erna waarin Darwin zijn werk voltooit. Hierdoor krijgen we weliswaar een goed idee van de dilemma’s waar Darwin mee kampte, maar het geeft een onvolledig beeld van de grote wetenschapper. Zo is amper te zien hoe Darwin tot zijn ideeën over de evolutie is gekomen; dat hij hiervoor vele jaren noeste arbeid heeft moeten verrichten en dat hij internationaal als een vooraanstaand wetenschapper werd gezien.

Een periodefilm is Creation is zeker niet te noemen. Darwin en zijn familie lijken buiten tijd en ruimte te staan en de buitenwereld wordt grotendeels op afstand gehouden. In dit opzicht had een iets breder perspectief geen kwaad gekund. Ook had de focus minder op de ziekelijke Darwin mogen liggen. De wanen en periodes van ziekte volgen elkaar zo snel op dat de film soms een grote waan dreigt te worden. Al wordt zo wel duidelijk onder welke fysieke omstandigheden Darwin zijn werk realiseerde, iets wat lang niet bij iedereen bekend zal zijn.

Persoonlijk gezicht
Desondanks is Creation een geslaagde film die zeker de moeite waard is om te gaan kijken. Vanwege de schitterende beelden, het sterke acteerwerk van Paul Bettany en het verhaal dat geen moment verveelt. Maar toch vooral omdat de film de worsteling van een van de grootste natuurwetenschappers inzichtelijk maakt en Darwin bovenal een persoonlijk gezicht geeft.

► Score:
► Bekijk de trailer van Creation en lees meer over de film 



© Geschiedenis Beleven / Annette Zeelenberg, foto's A-Film