Twee eeuwen parlementaire geschiedenis online

Gepubliceerd op: 11 februari 2011, auteur: Anton Mous

Politici vergaderen overvloedig, vroeger was dat niet anders. Twee eeuwen parlementaire geschiedenis heeft indrukwekkend veel papierwerk voortgebracht: 150 meter boekenplanken, 2.200 banden en 2,1 miljoen pagina’s. Om deze historische erfenis voor iedereen toegankelijk te maken, waren 2,3 miljoen microfilmopnamen en 13 miljoen digitale bestanden nodig.  

Kamerverslagen, Kamerstukken en parlementaire vragen van de Tweede en Eerste Kamer zijn woordelijk vastgelegd in de Handelingen der Staten-Generaal. De Handelingen van 1814 tot en met 1995 zijn nu digitaal beschikbaar op één website: Statengeneraaldigitaal.nl. Een omvangrijk en tijdrovend digitaliseringproject dat ruim 7 jaar in beslag nam om te realiseren. Zo vanzelfsprekend als openbaarheid vandaag de dag is, was dat vroeger niet altijd het geval.

Parlementair debat en openheid
De vergaderingen van de Tweede Kamer waren in 1814 al openbaar. Dat gold niet voor de beraadslagingen van de aristocratische Eerste Kamer. De commissie die de nieuwe grondwet van 1815 voorbereidde, oordeelde dat het “zeer gevaarlijk [was], om het publiek te doen instrueren van hetgeen gezegd is, door bezoldigde dagbladschrijvers”. Daarom zijn de uitkomsten van de vergaderingen van de Senaat enkele tientallen jaren achter gesloten deuren gebleven.

In 1848 kwam aan deze beslotenheid van de Eerste Kamer een einde. In dat jaar introduceerde Thorbecke zijn nieuwe grondwet. Hiermee maakte hij van openbaarheid een essentieel democratisch staatsrechtelijk beginsel. Hij was van mening dat openheid het staatsburgerschap zou bevorderen en het functioneren van de parlementaire democratie ten goede zou komen. Daarom worden van de beraadslagingen in de Staten-Generaal sinds 1849 woordgetrouwe verslagen gemaakt door de Stenografische Dienst.

In 1857 begonnen de stenografen met het reconstrueren van de vergaderingen van de Tweede en Eerste Kamer van 1814 tot 1848. Aanvankelijk werden in deze periode alleen korte verslagen gepubliceerd in de Staatscourant. Aan de hand van deze verslagen, notulen, oude kranten en nagelaten dossiers van ministers en Kamerleden kon de Stenografische Dienst de Handelingen uit deze periode reconstrueren.

Vergankelijkheid
Het papier uit de 19e eeuw is helaas geen eeuwig leven beschoren. De bezorgdheid over de slechte kwaliteit en vergankelijkheid van het papier, het fysieke verval van de Handelingen en de beperkte volledigheid en aanwezigheid vormden de aanleiding om een onderzoek in te stellen naar het behoud en ontsluiting van de Handelingen. Op basis van deze bevindingen besluiten de Tweede Kamer en de Koninklijke Bibliotheek in 2003 om een samenwerkingsverband aan te gaan om het project Staten-Generaal Digitaal 1814-1995 ten uitvoer te brengen. In november 2010 werd de laatste hand gelegd aan het project.

Dankzij de toewijding en inzet van de medewerkers van de Koninklijke Bibliotheek en Tweede Kamer hoeven de huidige en toekomstige generaties wetenschappers, historici, journalisten en anders geïnteresseerden niet langer te vrezen dat ons parlementaire erfgoed verloren dreigt te gaan aan de tand des tijds. Parlementaire debatten over de “Drie van Breda”, de Lockheed-affaire, de Nacht van Schmelzer, et cetera. zijn voortaan eenvoudig vanuit je luie stoel te achterhalen. Hoewel, eenvoudig?

Ruimte voor verbetering
De voordelen van digitalisering zijn onmiskenbaar: het vermindert de opslagcapaciteit en kwetsbaarheid van het materiaal, bevordert publieke ontsluiting en permanente beschikbaarheid, en vergroot de doorzoekbaarheid van de Handelingen. Maar digitalisering zorgt ook voor nieuwe problemen. Hoewel de bezoeker op diverse manieren zijn gewenste documenten kan zoeken – zoekwoord, Kamer, vergaderjaar en documenttype – is het oproepen ervan lang niet altijd zo eenvoudig.

Het is noodzakelijk dat je het nodige vooronderzoek verricht om de juiste stukken te vinden. Zo niet, dan verdrink je al snel in het aantal treffers dat je zoekopdracht oplevert. De zoekterm “Drie van Breda” bijvoorbeeld levert zo’n 350 resultaten op, de zoekterm “kernenergie” maar liefst 4.000! Bedenk vooraf dus goed welke stukken uit welke periode je nodig hebt voordat je allerlei zoekopdrachten uitvoert.

Handelingen na 1995
Naast deze website bestaat er tevens nog een tweede site die een databank bevat van de Handelingen na 1995: Overheid.nl. Het zou aanbevelenswaardig zijn om beide websites aan elkaar te koppelen zodat je een zoekopdracht slechts eenmaal hoeft uit te voeren. Andere minpunten zijn dat zoekresultaten niet chronologisch worden weergegeven en je niet door de Handelingen kunt bladeren. Het digitaliseren van de trefwoordenregisters van de beschikbare parlementair jaargangen zou een uitkomst kunnen bieden.

Ondanks deze euvels is de website Staten-Generaal Digitaal een geweldige site om je te verdiepen in de Nederlandse parlementaire geschiedenis.

► www.statengeneraaldigitaal.nl

©GeschiedenisBeleven.nl / auteur: Anton Mous, foto's: Wikimedia