100m2NL: visitekaartje van het NHM

Gepubliceerd op: 8 juni 2011, auteur: Michael Schnackers

Klein, maar fijn. Zo is de tentoonstelling 100m2NL van het Nationaal Historisch Museum (NHM), in de Zuiderkerk te Amsterdam, te omschrijven. De tentoonstelling laat zien welke rol het museum, volgens directie en medewerkers, kan, wil en moet vervullen.

Bij aankomst wordt de bezoeker er meteen op gewezen dat het Nationaal Historisch Museum tijdelijk kantoor houdt in de Zuiderkerk en dat de Zuiderkerk geen museum is. De bezoeker mag er wel gratis rondkijken. Eventueel (te) hooggespannen verwachtingen worden zo onmiddellijk wat getemperd.

Brief
Dezelfde bedoeling lijkt het voorwoord van de twee directeuren van het museum – Valentijn Byvanck en Erik Schilp – te hebben, in het boekje dat de bezoeker vóór het betreden van de 100 m² grote tentoonstellingsruimte krijgt aangereikt. In dat boekje wordt tekst en uitleg gegeven bij de tentoongestelde objecten. Byvank en Schip leggen in hun Brief aan de bezoeker uit wat ze met de tentoonstelling beogen, welke thema's uit de Nederlandse geschiedenis ze hebben gekozen om te belichten en waarom.

Vijf thema's
In de tentoonstellingsruimte, die volledig uit houten planken is opgetrokken, worden vijf thema's gepresenteerd, op een sobere en eigentijdse manier. Aan bod komen onder meer de Beeldenstorm (1566), de Gouden Eeuw en de Industrialisatie.

Onder de noemer 'Sporen' wordt de vroege geschiedenis van de Lage landen (tot 1566!) belicht. Je ziet onder andere hoe en waar de 'oer-Nederlanders', de Romeinen en de Vikingen in Nederland verbleven en wat ze hebben bijdragen aan de ontwikkeling van ons land.

Veenlijken
De vitrine met de twee veenlijken (het 'Paar van Weerdinge'), maar ook het filmpje over de nog in het landschap zichtbare 'sporen' van de vroege geschiedenis, zoals bijvoorbeeld de Hunebedden in Drenthe, maakt meteen duidelijk wat de directie bedoelt met de opmerking in hun brief: “We stellen het beeld centraal, verbinden het verleden met het heden en kiezen perspectieven die vragen bij u zullen oproepen.” Byvanck en Schilp geloven dat ze iets nieuws kunnen laten zien, “niet door de definities te herkauwen die u zich van school herinnert of op Wikipedia kunt vinden, maar door beelden uit te zoeken die u misschien nog niet eerder zag en verbanden te leggen die u nieuwe inzichten bieden.”

Het thema 'Sporen' biedt de bezoeker zeker wel wat nieuwe inzichten, maar doet tegelijkertijd ook verlangen naar meer.

Dat geldt ook voor de behandeling van de Beeldenstorm en de Gouden Eeuw. Er wordt gesuggereerd dat de Beeldenstorm, die uitmondt in een opstand en onafhankelijkheidsstrijd van de Nederlanden tegen de Spaanse heerschappij, verwant is aan de huidige volksopstanden in Afrika en het Midden-Oosten “en dat de Gouden Eeuw eindeloos voortleeft in de iconologie van de souvenirindustrie”, zo is te lezen in de brief van de directie. Byvanck en Schilp spreken in dat verband terecht over “verrassende perspectieven”. Over nut en noodzaak en juistheid daarvan kun je echter twisten.

Slavenhandel
Het is goed om te merken dat er ook aandacht is voor de schaduwzijden van onze geschiedenis. In het filmpje over de ‘Gouden Eeuw’ wordt kort aandacht besteed aan de slavenhandel en uitbuiting van mensen in overzeese gebieden. Verder wordt je met behulp van het filmpje gewezen op enkele “opvallende overeenkomsten” tussen de Gouden Eeuw en de huidige tijd. Ook dat is een bewuste keuze van de directie.

Na de Gouden Eeuw volgt de Industrialisatie van Nederland in de 19e en het begin van de 20e eeuw. “In navolging van omringende landen beginnen ook Nederlandse fabrikanten grote fabrieken en bedrijven waar nieuwe producten worden ontwikkeld voor de wereldmarkt”, zo valt te lezen. Ter accentuering van deze opmerking worden producten van Nederlandse makelij getoond, met name levensmiddelen en de gloeilamp van Philips. Enerzijds een originele keuze, anderzijds ook wat makkelijk.

Filmpjes
Aan het eind van de tentoonstelling kun je nog een flink aantal filmpjes over historische gebeurtenissen op het gebied van politiek, economie en cultuur in de 20e eeuw bekijken. Een deel van deze filmpjes zal ook op YouTube te vinden zijn, maar het is aardig en interessant om te zien welke gebeurtenissen zijn geselecteerd en getoond worden. Deze worden blijkbaar representatief gevonden voor 'Nederland in de 20 eeuw'.

Conclusie
Met de tentoonstelling 100m2NL heeft het NHM een duidelijk visitekaartje afgegeven. Het NHM laat de bezoeker niet alleen kort, maar ook krachtig kennis maken met de geschiedenis van Nederland. De tentoonstelling geeft ook een indruk van hoe het NHM de nationale geschiedenis wil belichten. Het wil mensen verrassen en aan het denken zetten, en dat op een eigentijdse en heel toegankelijke manier.

Het NHM toont thans nog een zeer bescheiden verzameling van relevante historische objecten. Of dat zo blijft, of dat de verzameling kan worden uitgebreid en de tentoonstelling een vervolg krijgt, is nog onduidelijk. Dat zal wellicht mede afhangen van de reacties van de bezoekers.




► De tentoonstelling 100m2NL is nog tot 9 september 2011 te zien in de Zuiderkerk te Amsterdam.  Let op: de Zuiderkerk is in het weekend gesloten.

Impressie van 100m2NL in foto's:



©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Michael Schnackers, foto's: Flickr/NHM