Gadgets & Games: de evolutie van een hebbeding

Gepubliceerd op: 30 juni 2011, auteur: Etienne Stekelenburg

Nostalgische exposities zoals Gadgets & Games in het Teylers Museum, scoren goed bij het publiek. Het feest der herkenning, het weerzien van voorwerpen uit je jeugd, geeft een goed gevoel. Maar bij nostalgie alleen blijft het niet bij deze tentoonstelling, er valt ook wat te beleven.


Het Teylers Museum in Haarlem heeft deze zomer gekozen voor een reisje door de herinneringen van onze jeugd. In de tentoonstelling Gadgets & Games is er voor iedere generatie wel een voorwerp te zien waar met veel plezier aan teruggedacht kan worden. Via één enkel gebruiksvoorwerp of spel ben je zo maar zestig, dertig of tien jaar jonger. Even terug in de huis- of kinderkamer van weleer. Ouderen zullen zich de evolutie van de telefoon nog levendig herinneren. De jongere bezoeker zal meer voeling hebben met de ontwikkeling van de getoonde computergames.

Als vanzelf ga je eerst op zoek naar die nostalgische voorwerpen, die vroeger alledaags waren. Bijvoorbeeld de rijen met cassettebandjes of het veelkleurige Tomadorekje. Velen zullen de fraai ingerichte jaren '70-huiskamer met vooral veel oranje en bruine objecten, direct herkennen. Je kunt er zelfs op de bank luisteren naar cassettebandjes uit die tijd op een authentieke cassettespeler. Er ligt ook een View Master om na dertig jaar weer eens diaschijfjes mee te bekijken.

Bij de volgende toon is het..... 
Het pronkstuk uit de collectie is de ingenieuze machine die Tante Cor heet. Een met 84 geluidsbandjes aangedreven tijdmelder van de Haagse Gemeentelijke Telefoondienst, ingesproken door de 24-jarige onderwijzeres Cor Hoogendam. In 1969 wordt Tante Cor na 35 jaar trouwe dienst opgevolgd door een soort platenspeler met drie armen en de stem van actrice Willie Brill. Er is ook een oude telefooncel in de telefooncollectie opgenomen die gelijk allerlei beelden oproept zodra je naar binnenstapt en de hoorn van de haak neemt.

Evolutie 
Na al die nostalgie eerst eens op zoek naar de essentie van wat het museum met deze tentoonstelling wil laten zien. Als museum van archeologie, evolutie en vroege toegepaste wetenschap trekt men de lijn van de vaste collectie naar de Gadgets & Games tentoonstelling. Ook hebbedingen en spelletjes kennen een eigen evolutie: ze worden afgedankt en weer heruitgevonden in een andere vorm. Met de achtergrond van het Teylers Museum is Gadgets & Games dus een logische tentoonstelling, maar misschien had deze link iets beter uitgelegd moeten worden. Vooral om te voorkomen dat de tentoonstellingsruimte als een vreemd modern eiland voelt tussen die mooie oude zalen van het 225 jaar oude museum waar de tijd stil lijkt te hebben gestaan.

Bij de titel Gadgets & Games denk je toch aan hebbedingetjes en speeltjes. Hoe mooi de techniek van schrijfmachines en stencilapparaten ook is, ze zijn moeilijk in deze categorie te plaatsen. Ze zouden niet misstaan in de collectie kantoorartikelen, maar het zijn geen voorwerpen die gekozen worden vanwege hun ontwerp zoals het geval is bij telefoons of bromfietsen. Kantoorapparaten schaf je aan om er je brood mee te verdienen en niet omdat het past bij de jeugdcultuur waar je je prettig bij voelt, en ook niet om er leuk mee te spelen.

Jeugdcultuur
De keuze voor een bepaald merk bromfiets werd vaak ingegeven door de jeugdcultuur waar je bij hoorde. Zo reed de alternatieve jeugd in een Afghaanse hippiejas eerder op een Puch of Tomos met hoog stuur dan op een Kreidler of een Zundapp. Het is leuk om te weten welk type mens voor een bepaalde ontwerp kiest. Die informatie lijkt juist te ontbreken op de expositie. Waarom hoort de DAF bij de ene doelgroep en de Lelijke Eend bij de andere? Dat een 14-jarig meisje eerder een roze telefoon kiest dan een 20-jarige jongen lijkt overigens genetisch bepaald te zijn.

"Kijk, die had ik vroeger ook"
Gelukkig is Gadgets & Games geen saaie opsomming van voorwerpen. Het laat mooi zien hoe gebruiksvoorwerpen ontwikkelen. Hoe ontwerpers een behoefte creëren of aan een behoefte voldoen. En er valt van alles te beleven. Je kunt weer voelen hoe lekker zwaar die oude hoorn in de telefooncel was, en horen hoe anders die kiestoon klonk. Je kunt je verbazen over de opwinding die een View Master schijfje ooit veroorzaakte. Of gewoon even lekker in de jaren '70-huiskamer denken: “Ja, zo was het inderdaad”. En de suppoosten horen ‘s nachts waarschijnlijk de echo nog na van de meest uitgesproken zin in het museum: “Kijk, die had ik vroeger ook”.



► Gadgets & Gamesis nog te zien t/m 11 september 2011 in het Teylers Museum te Haarlem



©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Etienne Stekelenburg, foto's Teylers Museum