Magie als geneesmiddel in Egypte

Gepubliceerd op: 26 oktober 2010, auteur: Stijn Heiligers

Het wereldbeeld van de moderne westerling wordt vooral gevormd door kennis en wetenschap. Magie speelt, als product van bijgeloof en bedrog, in onze samenleving dan ook eigenlijk geen rol – denken we. Met Egyptische Magie toont het Rijksmuseum van Oudheden ons dat magie wel degelijk zijn stempel op onze wereld heeft gedrukt.

In het Oude Egypte was magie geen hekserij of zomaar een vorm van toverkunst. Magie was voor de Egyptenaren een allesomvattende kracht. De goden zouden met magie de kosmos uit de chaos hebben geschapen en het kwaad hebben bestreden. Natuurverschijnselen, zoals het afwisselen van dag en nacht en het buiten de oevers treden van de Nijl, werden eveneens beschouwd als een vorm van magie.

Ook in het leven van alledag stond magie centraal, want magie was de bron van ziekte en genezing, leven en dood. Met de juiste rituelen kon de mens deze krachten gelukkig beïnvloeden, zodat hij niet volledig aan het lot was overgeleverd.

Zes thema’s
De tentoonstelling in het Rijksmuseum van Oudheden (RMO) belicht de verschillende aspecten van Egyptische magie in zes thema’s. Als eerste ziet de bezoeker twee prachtige beelden van de leeuwengodin Sachmet, afkomstig uit het British Museum. Hier begint een introductie in de Egyptische godenwereld en godsdienst, waarmee de magie sterk verweven was.

Daarna wordt er ingegaan op de magiërs en priesters. Het mag duidelijk zijn dat zij, als bemiddelaar tussen de hogere machten en de mens, een cruciale rol vervulden in de Egyptische samenleving. Een dergelijke functie was dan ook niet voor iedereen weggelegd. Het derde, vierde en vijfde thema gaan over het dagelijks gebruik van de magie. Dit varieert van bezweringen, beschermingsamuletten en tempelgebruiken tot rituelen om overledenen in het hiernamaals bij te staan.

Culturen
Met name interessant is vooral de zesde en laatste afdeling, die laat zien hoe al die magische gebruiken in latere eeuwen en culturen nog steeds weerklank vonden. Alexander de Grote nam de Egyptische cultuur bijzonder serieus, al weerhield dit hem er uiteraard niet van om Egypte in te lijven. De door hem gestichte hoofdstad, Alexandrië, zou nog lange tijd gelden als hét centrum van cultuur en geleerdheid. Bij de Romeinen was de Isiscultus lange tijd zeer populair en op de Islam en het Christendom maakten de Egyptische wijsheden een onuitwisbare indruk. En de kokertjes met bezwerende toverspreuken op papyrus doen wel erg denken aan de Joodse mezoeza die nog altijd in gebruik is.

Multimediale magie
Met Egyptische Magie heeft het RMO behoorlijk wat hooi op de vork genomen. De tentoonstelling lijkt namelijk een beeld te willen geven van de magie door de tijd heen – en zo’n 3000 jaar Egyptische geschiedenis behandelen is niet niks. Bovendien is het duidelijk dat het museum flink heeft willen uitpakken. Alle onderwerpen zijn geïllustreerd met een flinke hoeveelheid beelden, sieraden en papyri. Deze zijn zowel afkomstig uit eigen collectie als van diverse bruikleengevers, waaronder het Allard Pierson Museum, het Louvre en zoals gezegd het British Museum. Het geheel is vervolgens in een multimediaal jasje gestoken.

Afwisselend
Toch is het RMO er in geslaagd een sterke tentoonstelling neer te zetten. De combinatie van objecten en multimedia maakt de presentatie tot een afwisselend geheel, zonder dat dit opdringerig wordt. De vormgeving is mooi en oogt rustig. Prettig is ook dat ieder thema een eigen kleur heeft gekregen, wat de zalen een stuk overzichtelijker maakt. Al met al bevat Egyptische Magie alle ingrediënten die het een bijzonder geslaagde tentoonstelling maken.

Als er dan toch een klein puntje van kritiek genoemd moet worden, dan is het dat de routing binnen het museum de nietsvermoedende bezoeker aanvankelijk wel enige hoofdpijn kan bezorgen. Om dit voor te zijn kunnen we u alvast vertellen dat de eerste zaal zich op de tweede, en de tweede zaal zich op de eerste verdieping van het gebouw bevindt. Mocht u er dan nog steeds niet uit komen, wendt u zich dan tot de dichtstbijzijnde talisman of godenbeeld.

Egyptische Magie, Rijksmuseum van Oudheden, 16 oktober t/m 13 maart 2011

► Bekijk ook de documentaire Egyptische Magie

Foto (rechts): Votiefbeeld van Horus, brons, 712-332 v.Chr., collectie RMO

© GeschiedenisBeleven.nl / Stijn Heiligers, foto's RMO Leiden