Museum Dorestad: klein maar fijn

Gepubliceerd op: 25 augustus 2011, auteur: Arno Luyendijk

Dorestad is een naam die voor velen vaak het enige is wat bekend is rondom de Vikinginvallen in onze vaderlandse geschiedenis. Museum Dorestad is gewijd aan deze plaats die wellicht meer rechtvaardigt op grond van lokale vondsten.

In het museum is het grootste deel van de ruimte gewijd aan bodemvondsten uit de late bronstijd (800 v. chr.) tot aan de Karolingische periode (8e-9e eeuw n. chr.). In deze vaste expositie is de hoofdrol weggelegd voor de bloeiperiode van de handelsplaats Dorestad, rond de regering van Karel de Grote (eind 8e-eerste helft 9e eeuw).

Het museum is sinds 2000 gevestigd in het gerestaureerde herenhuis “Amstelwijk” uit de 17e eeuw in Wijk bij Duurstede. Aan deze oorspronkelijke bestemming herinnert op de eerste verdieping een stijlkamer. Deze is ingericht met de inventaris van het Ewoud en Elisabethgasthuis.

Dorestad en de Vikingen
De begane grond is ingericht met vondsten uit de bronstijd tot aan het einde van de Romeinse periode. De eerste verdieping is - met uitzondering van de stijlkamer - geheel gewijd aan de periode Dorestad onder de Karolingische heersers en de Vikinginvallen

In deze opstelling krijg je een beeld van hoe het vroegmiddeleeuwse Dorestad zich ontwikkelde tot handelsplaats. Bijvoorbeeld door middel van een informatieve maquette, maar uiteraard ook door talloze archeologische vondsten uit deze periode. Oppervlakkig is de opstelling niet, want ook historici steken er nog wat van op. Zelf kreeg ik nieuwe inzichten mee over de richting waarin de bouw van de huizen zich ontwikkelde: niet naar de oever toe, maar juist gaandeweg meer landinwaarts.

Handelswaren uit alle windstreken kwamen samen in Dorestad. Dit had ook invloed op de dagelijkse gang van zaken. Zo zien we hier spintollen met gewichten van barnsteen, terwijl deze doorgaans van aardewerk waren. Barnsteen werd in die tijd ook voor kralenkettingen gebruikt, en als betaalmiddel. Intrigerend zijn ook de strijkstenen: vuistgrote ronde voorwerpen van glas of steensoorten voor het wegstrijken van onregelmatigheden in gebreide stoffen. Conservator Luit van der Tuuk vertelt ons dat er nog geregeld bezoekers zijn, die zich dit soort voorwerpen uit hun eigen streek van langer of korter geleden kunnen herinneren.

Wapens en mode
De zaal met voorwerpen uit de Vikingcultuur is zeer de moeite waard. Vanzelfsprekend ontkom je niet aan de wapens vanwege de gewelddadige tijden in Dorestad. De meer complexe wisselrol van de Vikingen tussen piraat en handelaar wordt hier goed toegelicht. Maar we leren hier bijvoorbeeld ook dat er zelfs in deze periode al een gevarieerde mode in Noord-west Europa bestond.

Archeologie beleven
Het museum doet veel moeite om een zo breed mogelijk publiek te interesseren voor de regionale geschiedenis in het algemeen en het archeologisch werk in het bijzonder.  Zo is op de tweede verdieping, naast de ruimte voor de wisseltentoonstellingen, ook een werkkamer voor lokale archeologen van de Stichting Wijks Castellum te vinden. Deze werkkamer is tijdens het schoonmaakwerk van de archeologen ook toegankelijk voor het publiek. Bezoekers kunnen hierdoor archeologie in de praktijk beleven. En op de begane grond staat een reconstructie van een IJzertijdhuis. Dit huis is zodanig uitgebeeld dat je het in verschillende bouwstadia in één geheel voor je ziet.

Educatieve middelen
Ook zeer geslaagd vond ik het touchscreen op de eerste verdieping waarmee bezoekende scholieren de oorsprong van bepaalde handelsroutes tot aan het handelscentrum Dorestad kunnen achterhalen. Daarnaast trokken mij de munt-’puzzels’: dit zijn in steen uitgevoerde vergrotingen van negende-eeuwse munten waarvan de kinderen zelf met losse stukken de randen kunnen inleggen. De eindresultaten kun je daarna met papier en potlood overtrekken.

Maar de kers op de taart was voor mij de kelder. Hier kunnen bezoekende schoolgroepen in een grote zandbak zelf het archeologisch veldwerk ervaren door vooraf verstopte vondsten uit te graven met aanwijzingen van de museummedewerkers.

Conclusie
Museum Dorestad is klein, maar zeer fijn. De locatie is bepaald geen straf gezien het reeds fraaie historische uiterlijk van de stad zelf. En de educatieve middelen zijn gericht op veel praktijkwerk voor de jeugd. Dit geeft samen met de overzichtelijke en goed vormgegeven begeleidende informatie en de nadrukkelijke pogingen om het archeologisch werk zelf aanschouwelijk te maken, een totaalsom van een museum dat uitnodigt voor een volgend bezoek.



► Museum Dorestad, Muntstraat 42 in Wijk bij Duurstede

Mini-tentoonstelling Romeinen, Vikingen en Vlamingen Nog tot 30 oktober 2011  is in Museum Dorestad de mini-tentoonstelling Romeinen, Vikingen en Vlamingen te zien. De archeologische vondsten uit de collectie van Museum van Van Bogaerts-Wauters uit Hamme (België) belichten de vroege geschiedenis van Vlaanderen. De nadruk ligt op de Romeinse tijd, de tijd van de Vikingen en de Vlaamse Middeleeuwen. Hoe misleidend de kleine hoeveelheid voorwerpen mag zijn, ze zijn beslist de moeite waard als overblijfselen van vaklui en een inkijk in hun leven. Hoogtepunten uit de Romeinse periode zijn twee vaasjes met de opschriften “Vivas” en ‘Vivam’ (= gezondheid), uit de vikingperiode een zwaard met zilverinleg en voor de laatmiddeleeuwse periode stukken gereedschap van plaatselijke beenhouwers. Het is wel een tentoonstelling voor fijnproevers die al enige kennis over dit soort vondsten hebben. De begeleidende informatie is zeer beknopt en beperkt zich veelal tot beschrijvingen zonder enige uitleg over de vindplaats en eventueel gebruik ervan in het verleden. Dit is wel voornamelijk het werk van het Museum Van Bogaerts-Wauters die Museum Dorestad de begeleidende bordjes min of meer in de schoot wierp. Ondanks dit euvel zeg ik: ga dit zien, maar wel in combinatie met de informatie van de vaste tentoonstelling van Museum Dorestad. ►Romeinen, Vikingen en Vlamingen: nog tot 30 oktober 2011 in Museum Dorestad

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Arno Luyendijk, foto's: Museum Dorestad