Vermeer en Delft: een wederzijdse liefde

Gepubliceerd op: 21 september 2011, auteur: Arita Jol

Vermeer is de grootste schilder die Delft heeft voortgebracht. Toch is hier geen origineel werk van de meester meer te vinden. In het Vermeer Centrum zijn daarom reproducties van al zijn schilderijen te zien. Beleef Delft in de Gouden Eeuw.

Johannes Vermeer (1632-1675) werd geboren in hartje Delft en woonde er waarschijnlijk zijn hele leven. Waarschijnlijk, want er is niet veel bekend over zijn leven. Dit leverde hem de bijnaam Sfinx van Delft op.

Vermeers vroege werk is sterk beïnvloed door Caravaggio (1571-1610). Daarna werd hij onmiskenbaar een Hollandse meester met veel oog voor lichtinval en perspectief. Vermeer is vooral bekend om zijn schilderijen van burgerlijke interieurs. Zijn oeuvre is niet groot. Hij werkte langzaam en precies, waardoor hij in zijn hele leven maar 50 schilderijen maakte. Ter vergelijking: Rembrandt maakte alleen al 100 zelfportretten! Van alle schilderijen van Vermeer zouden er 37 bewaard zijn gebleven, die alle in reproductie te zien zijn in het Vermeer Centrum.

De gevolgen van het Rampjaar 1672 troffen ook Delft. De inkomsten van de burgerij liepen terug, waardoor de vraag naar schilderijen kelderde. In december 1675 stierf Vermeer, zijn gezin met 11 kinderen in diepe armoede achterlatend. Hij werd bijgezet in de Oude Kerk in Delft.

Het Straatje
Het Vermeer Centrum werd enkele jaren geleden geopend om Vermeer en zijn werk weer met de stad Delft te verbinden. Het gebouw staat op een bijzondere plek. Niet alleen ligt het aan de Voldergracht, de straat waar de schilder werd geboren, maar hier was ook ooit het Sint Lucasgilde gevestigd, het schildersgilde waar Vermeer in 1653 toetrad.

Vóór het Sint Lucasgilde hier in 1661 een nieuw gebouw kreeg, stond er een rijtje huizen, dat model zou hebben gestaan voor het beroemde schilderij Het straatje (ca. 1658) van Vermeer. Hebben deze huizen hier echt gestaan? Volgens de gids van het Vermeer Centrum niet. Tegenwoordig wordt aangenomen dat Het straatje een vrije interpretatie is. De architectuur van het afgebeelde huis klopt namelijk niet. Opvallend, want op Wikipedia staat deze theorie nog wel vermeld.

Begin van de rondleiding
Op de begane grond van het Vermeer Centrum is café Mechelen gevestigd, een verwijzing naar de herberg die ooit eigendom was van Vermeer. Hier kun je terecht voor een kopje koffie of een kijkje nemen in de winkel. In het souterrain begint de rondleiding met een korte film, die de bezoeker meeneemt naar het Delft van de Gouden Eeuw. In de grote ruimte hangen alle schilderijen van de meester.

Meester van licht en perspectief
Wat is het geheim van Vermeer? Waarom fascineren zijn schilderijen, die realistisch zijn, maar toch mooier dan de werkelijkheid? Zijn het de kleuren, het licht, het perspectief? Of zijn het de verstilde figuren, verdiept in hun bezigheden?

Op de 1e etage wordt een tipje van de sluier opgelicht. Met behulp van een touchscreen kun je zien uit welke kleuren de schilderijen zijn opgebouwd. Ook zie je hoe Vermeer zijn verf maakte, zoals zijn favoriete pigment ultramarijn, dat hij ruim gebruikte bij Het Melkmeisje (ca. 1658). Deze diepblauwe kleur wordt gemaakt van lapis lazuli, een blauwe halfedelsteen uit Afghanistan, die in de 17e eeuw duurder was dan goud!

Vermeer maakte voor het perspectief gebruik van verdwijnpunten en van camera obscura. De bezoeker van het Vermeer Centrum kan hiermee experimenteren. In het lichtatelier op de 1e verdieping wordt ingegaan op de verwerking van de lichtval. Anders dan Rembrandt, die met veel contrast werkte, gebruikte Vermeer subtiele accenten, zoals licht door een glas-in-loodraam.

Slippertjes
Op de 2e etage is de tentoonstelling De liefdesboodschappen van Vermeer te zien. Van een aantal schilderijen zijn details uitvergroot. Ook wordt er ingegaan op de diepere betekenis van de werken. Soms is dat meteen duidelijk, Cupido herkent ook nu nog iedereen. Maar vaak zijn het eyeopeners: de liefde wordt uitgebeeld door de zee, daar komt vast het huwelijksbootje vandaan. Op het schilderij De Liefdesbrief (ca. 1669-70) zijn bladmuziek en slippers te zien. Bladmuziek wijst op harmonie in een relatie. En waar zouden slippers op een schilderij op wijzen? Hoe noemen wij ook nu nog ontrouw plegen? Precies.

‘Echte’ Vermeers
Het Vermeer Centrum geeft een prachtig overzicht van het oeuvre van Vermeer en van het leven in Delft in de Gouden Eeuw. Door de diverse geluidsfragmenten ontbreekt echter wel de serene rust die je van een museum gewend bent. En natuurlijk zal de ware kunstliefhebber het jammer vinden dat er geen ‘echte’ Vermeers zijn.

Een gemis is ook dat er geen aandacht is voor de vervalste Vermeers. Het werk Emmaüsgangers (1937) van Han van Meegeren (1889-1947), die de kunstwereld jaren in zijn greep hield, zou niet mogen ontbreken. Het zou toch aardig zijn om de bezoeker zelf de vergelijking te laten maken tussen de ´echte’ Vermeers en de vervalsing?

Een dagje Delft
Het Vermeer Centrum is absoluut een bezoek waard. Maak er dan ook direct een dagje Delft van, want op de Markt met de vele oude gevels waan je je weer in vervlogen tijden. Minder passend in die tijd, maar net zo gezellig zijn de vele terrasjes en de Delfts blauwe souvenirwinkeltjes. Ook de Kubuswandeling is een echte aanrader. Deze neemt je mee naar plaatsen uit het leven van Vermeer. De Oude en de Nieuwe Kerk zijn eveneens een bezoek waard, alleen al om de grafsteen van Vermeer te ontdekken op de vloer van de Oude Kerk. Delft en Vermeer zijn kortom voor eeuwig met elkaar verbonden.



► Het Vermeer Centrum is gevestigd aan de Voldersgracht 21 in Delft.



Verder lezen & kijken:
► Boek: Vermeer in Delft 1632-1675: een schilder en zijn stad (2005), Maarseveen, Bekking & Blitz uitg. 
► Boek: De hoed van Vermeer (2010), Timothy Brook, Wereldbibliotheek
► Fictie: De gouden tulp (2005), Rosalind Laker, Van Holkema & Warendorf
► Film: The Girl with a Pearl Earring (2003)
► Volg het Vermeer Centrum op Twitter
► Voor het plannen van een dagje Delft: www.delfttoerisme.nl en www.allesvandelft.info

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Arita Jol, foto's Vermeer Centrum