Museumtest: Stadsmuseum Harderwijk

Gepubliceerd op: 16 november 2011, auteur: Enne Koops

Harderwijk kent een roemruchte geschiedenis. De stad huisvest ruim anderhalve eeuw lang een eigen universiteit, leidt tienduizenden KNIL-militairen op en biedt tijdens de Eerste Wereldoorlog onderdak aan Belgische vluchtelingen. Dit boeiende verleden komt in het Stadsmuseum echter onvoldoende tot zijn recht.

Harderwijk ontwikkelt zich in de Middeleeuwen tot een belangrijke handelsplaats. In 1231 verleent graaf Otto II van Gelre de plaats stadsrechten en – waarschijnlijk vóór het jaar 1280 – treedt Harderwijk toe tot de Noord-Duitse Hanze. Hierdoor groeit ‘Herderewich’ uit van een agrarisch dorpje tot een welvarende handelsstad, die rond 1500 beschikt over de belangrijkste vismarkt aan de Zuiderzee.

Aangezien de visvangst en vishandel aan de basis heeft gestaan van de opkomst van Harderwijk, wijdt het Stadsmuseum aan dit thema een complete etage. Deze visserijafdeling op de bovenste verdieping van het - overigens nogal krakkemikkige en gehorige - gebouw, is fraai opgezet met prachtige schilderijen van diverse scheepstypen. Leuk is hier ook het overzicht met woorden en gezegden die ontleend zijn aan de scheepvaart. De mooiste zijn: ‘ruimschoots’ (er is een ruime schoot touw, waardoor het zeil breeduit hangt), ‘wildebras’ (een wild, loshangend touw aan de ra) en ‘de volle laag geven’ (de volle deklaag met kanonnen afschieten).

Kippetjes promoveren
In het eerste deel van het Stadmuseum Harderwijk staat de geschiedenis van de Gelderse Academie centraal. Van 1648-1812 studeren aan deze universiteit ongeveer 7.000 studenten, van wie ongeveer 25 procent uit het buitenland komt. Een van de beroemdste personen die in Harderwijk studeert, is de Zweedse Carolus Linnaeus die in 1735 in Harderwijk promoveert tot doctor in de geneeskunde.

In Harderwijk promoveren in de 18e eeuw ook dieren. De plaatselijke studenten maken er een gewoonte van om ‘kippetjes te promoveren’ (kippen stelen). ’s Nachts sluipen de studenten met fakkels door Harderwijk op zoek naar kippen. Regelmatig breekt er in de stad brand uit, waarop professor Everard Scheidius (1742-1794) een pleidooi voert om de studenten zwaarder te straffen voor hun wangedrag en het brandgevaar dat dit oplevert.

De Fransen sluiten in 1812 de Gelderse Academie. Toch is het nog steeds mogelijk om in Harderwijk je bul te halen, want door het beantwoorden van een serie vragen kan de bezoeker bij de professoren J. te Gortig, J. Zevensloten en H. Plagenlegger promoveren tot ‘doctor in de Harderwijkologie’. De bezoeker krijgt daarna zelfs een bul uitgereikt bij de ingang van het museum.

De goot van Europa
De geschiedenis van Harderwijk heeft meer moois te bieden. Zo is van 1815 tot 1909 in Harderwijk het ‘Koloniaal Werfdepot’ gevestigd (tot 1844 het Muntgebouw genoemd), dat bijna 200.000 vrijwillige militairen opleidt voor het Koninklijke Nederlandsch-Indische Leger (KNIL). De Harderwijkse middenstand, kroegen en prostituees varen er wel bij. Vanwege het drankmisbruik en de prostitutie komt de stad bekend te staan als ‘de goot van Europa’.

Ook biedt Harderwijk tijdens de Eerste Wereldoorlog onderdak aan ongeveer 12.000 Belgische militairen. Voor de representatie van dit verleden is in het Stadsmuseum ruimte vrijgemaakt.

Boeiend?
Het interessante verleden van Harderwijk komt in het Stadsmuseum over het geheel genomen echter nauwelijks uit de verf. Zo is de indeling van het gebouw onoverzichtelijk en onlogisch (zowel chronologisch als thematisch) en worden de historische onderwerpen onvoldoende binnen een bredere context geplaatst. Wat eraan schort is een duidelijke verhaallijn en gebrekkige interactie. Moderne communicatiemiddelen ontbreken. Waar verscheidene plekken in het museum filmvoorstellingen bieden, vertoont het materiaal veel onderlinge overlap en is het niet in alle gevallen goed te volgen vanwege het gehorige gebouw.

Triest genoeg bestaat juist het instrumentarium dat interessant is, uit geleende stukken. Van Museum Boerhaave in Leiden exposeert het Stadsmuseum Harderwijk een trepaanboor (een instrument om operatief schedels mee door te zagen), een kopsnepper (voor aderlatingen) en een faryngotoom (bedoeld voor het knippen van keelamandelen).

Al met al is het Stadsmuseum Harderwijk een weinig dynamisch museum, dat helaas geen recht doet aan het interessante en veelkleurige verleden van de Gelderse stad.

Gemiddeld eindcijfer Stadsmuseum Harderwijk: 5,1

► Beoordeling op: zaterdag 16 juli 2011 door Enne Koops
► Stadsmuseum Harderwijk is gevestigd aan de Donkerstraat 4 te Harderwijk



* Het eindcijfer van de Museumtest komt tot stand aan de hand van een scoremodel n.a.v. een rondgang door het museum. We letten tijdens de beoordeling o.a. op klantvriendelijkheid, het gebruik van multimedia, de presentatie, bewegwijzering, de faciliteiten en we bekijken kritisch of er een verhaallijn in de presentatie zit.

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Enne Koops