Expositie Fietsen met Fongers

Gepubliceerd op: 24 juni 2010, auteur: Anne Rispens

Normaal gesproken staat de geschiedenis van de noordelijke scheepvaart centraal in het Noordelijk Scheepvaartmuseum te Groningen. Met de expositie Fietsen met Fongers verbreedt het museum zijn blik en probeert het tevens een nieuw publiek aan te boren. Grote kans dat het museum in deze opzet slaagt: bij de kleinschalig opgezette tentoonstelling komen de liefhebbers van oude fietsen namelijk volledig aan hun trekken.

De expositie legt de nadruk op de glorietijd van Fongers, die ruwweg de periode tussen 1900 en 1940 beslaat. Begonnen in 1885 als een kleine fietsonderneming in het centrum van Groningen, was het bedrijf van de smid Albert Fongers rond de eeuwwisseling uitgegroeid tot een fors fabriekscomplex aan de toenmalige rand van de stad.

Aan het succes van Fongers lag de hoge kwaliteit van de fietsen ten grondslag, aldus samensteller van de expositie Jos Rietveld. ‘Bij Fongers werden nu eenmaal de beste rijwielen van Europa gemaakt.’

Nostalgie
Voor Fietsen met Fongers heeft Rietveld een selectie van deze rijwielen bij elkaar gebracht. Hij kon daarbij putten uit de collectie van het in Nijmegen gevestigde fietsmuseum Velorama en uit een aantal verzamelingen van particulieren. Het resultaat is een kleinschalige tentoonstelling waarbij vooral de nostalgie de boventoon voert. Zo blinken de in zeer goede staat verkerende fietsen de bezoekers werkelijk tegemoet en wordt het sfeerbeeld extra versterkt door de vele tientallen prachtige affiches, plakkaten en litho’s die overal zijn opgehangen.

Leuzen als ‘Rijdt veilig, rijdt Fongers’ en ‘Wie een Fongers berijdt, die komt altoos op tijd’ en namen van fietsmodellen als ‘Heren HHK Weer & Wind’ blijven dan ook nog lang na het bezoek aan het museum nagalmen. Evenals de pijn van een buil op het hoofd, waar mensen langer dan 1.80 meter grote kans op maken terwijl ze vol bewondering proberen de details van de fietsen in zich op te nemen. Een groot deel van de expositie bevindt zich namelijk in een krappe kelderruimte vol met laaghangende steunbalken.

Economische impact
Door de focus op ‘de goede oude tijd’ te leggen, raakt een ander belangrijk element van de Fongersfabriek volledig ondergesneeuwd in de tentoonstelling. In het begin van de twintigste eeuw was Fongers voor Groningen namelijk een economische factor van belang. Zo behoorde de fabriek rond 1915 met ruim 300 medewerkers tot de grootste werkgevers van de stad. Dit was ook de periode dat de fiets nog als een luxeartikel gold en hoog in aanschafprijs was. Dat veranderde vanaf 1920 door toenemende koopkracht en toenemende concurrentie, waardoor de fiets een goedkoop massaproduct werd.

Fongers wist zich niet goed aan te passen aan de nieuwe omstandigheden en kwam in economisch zwaar weer terecht. In 1970 werd het bedrijf – inmiddels gefuseerd met twee andere fietsmerken – overgenomen door Batavus, hetgeen het einde betekende van de fietsfabriek in Groningen. De economische impact van de opkomst en teloorgang van Fongers komt (op een krantenartikel in het Nieuwsblad van het Noorden van 14 mei 1970 na) in de expositie totaal niet aan de orde. Dat is in mijn ogen een grote omissie, omdat deze kennis het bedrijf Fongers in een breder perspectief plaatst en de broodnodige diepgang aan het onderwerp geeft.

Cultureel-maatschappelijk programma
Er is daarentegen wel uitvoerig aandacht besteed aan het inbedden van de expositie in een breder cultureel-maatschappelijk programma. Zo wordt er onder de noemer ‘Waar gaan we heen?’ een discussiebijeenkomst gehouden over de positie van Groningen als fietsstad. Erg nobel, maar de directe link met de Fongersfabriek is hierbij toch wel erg ver te zoeken. Ook de themaweekenden waarbij ‘je fiets gepimpt kan worden’ en waar een organisatie als Veilig Verkeer Nederland komt opdraven, hebben niets te maken met het eigenlijke onderwerp van de expositie.

Wat mij betreft was deze tijd en moeite in de tentoonstelling zelf gestoken – dan zou Fietsen met Fongers een nóg betere expositie zijn geworden.

Fietsen met Fongers. Noordelijk Scheepvaartmuseum te Groningen. 19 juni t/m 31 oktober 2010.

© Geschiedenis Beleven/ auteur: Anne Rispens, foto's Noordelijk Scheepvaart Museum