De hertog komt: reizend bestuur in Gelre

Gepubliceerd op: 19 december 2011, auteur: Gerrit-jan Weikamp

'Thuis' was voor de Gelderse hertogen in de 14e en 15e eeuw een onbekend begrip. Al reizend van vesting naar vesting bestuurden zij hun omvangrijke territorium. De compacte tentoonstelling De hertog komt in het Wageningse museum de Casteelse Poort geeft een beeld van dit trekkende bestaan.

Reizende hertogen in het Livre du bon Roi Renee

Het hertogdom Gelre was eeuwenlang een invloedrijke macht in het oosten van de Nederlanden. De niet-aaneengesloten landstreek waarover de hertog van Gelre heerste, reikte van Hattem in het noorden tot Nieuwstadt in het diepe zuiden en omvat grotendeels de huidige provincie Gelderland.

De hertogen van Gelre kozen ervoor om niet vanuit één hoofdvestiging dit uitgestrekte gebied te besturen. In plaats daarvan leidden zij een reizend bestaan, waarbij ze telkens weer een ander deel van hun rijk aandeden.


Plezier en politiek
Aan de hand van voorwerpen en afbeeldingen wordt de bezoeker met de hertog mee op reis genomen. Te zien is hoe de vorst en zijn uitgebreide gevolg te voet, te paard en per schip aanzienlijke afstanden afleggen. Meestal blijft de stoet in Gelre, maar zo nu en dan wordt er ook een bezoek gebracht aan een ander Europees hof.

De komst van een hertog ging in die dagen in de Gelderse steden en dorpen allerminst onopgemerkt voorbij. De lokale adel organiseerde feestmaaltijden en jachtpartijen voor de vorst en zijn gevolg. Naast plezier en politiek hield de bezoekende hertog zich in zijn tijdelijke residenties ook bezig met rechtspraak en religieuze aangelegenheden.

Culinair onthaal
De onbetwiste hoofdpersonen van de tentoonstelling zijn de Gelderse hertogen zelf en van hen is dan ook een aantal fraaie portretten te zien. De uitgebreide stamboom, waarop dwarsverbanden tussen een aantal adellijke geslachten uit de Gelderse geschiedenis te zien zijn, is een welkome aanvulling op die afbeeldingen.

De tentoongestelde voorwerpen en documenten geven een beeld van het hertogelijke leven. Zo zijn een zwaard en bijl te zien die door een beul gebruikt zijn bij het ten uitvoer brengen van straffen en wordt een verguld zilveren miskelk getoond uit het jaar 1540. Een feestelijk gedekte tafel geeft een impressie van het culinair onthaal dat de rondreizende hertog ten deel zal zijn gevallen. Originele kanonskogels zijn de stille getuigen van de strijd die geregeld op Gelders grondgebied is uitgevochten.

De locatie voor een tentoonstelling over dit onderwerp is perfect gekozen: de Casteelse Poort staat op de fundamenten van wat ooit kasteel Wageningen was. Voor de Gelderse hertogen was deze burcht een belangrijke vesting in de strijd tegen Utrecht en Bourgondië.

Naast kasteel Wageningen is er ook veel aandacht voor het ooit nabijgelegen kasteel Grunsfoort. Van dit kasteel resteert helaas vrijwel niets meer. Maar de tentoonstelling laat zien hoe de herinnering aan het kasteel voortleeft in het Veluwse spookverhaal over de witte juffer en wat in het verleden het belang van Grunsfoort was voor het hertogdom.

Zonder poespas
De expositie De hertog komt vertelt een duidelijk verhaal zonder poespas: de voorwerpen en afbeeldingen worden mooi gepresenteerd en de uitgebreid aanwezige informatie is goed geschreven. De tentoonstelling is te klein om er speciaal voor naar Wageningen af te reizen, maar gecombineerd met de rest van museum de Casteelse Poort is het zeker een aanrader.




► De hertog komt is nog te bezoeken tot en met 18 maart 2012 in museum de Casteelse Poort te Wageningen.

















©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Gerrit-jan Weikamp, eindredactie: Wytse Vellinga, beeldredactie: Jeanny Smeets, foto's museum Casteelse Poort en Wikimedia