Laatste artikelen & recensies


De anatomische les

  • Geschiedenis Beleven

Bekijk onze kanalen


Dossier: Aan tafel!

Alle artikelen op GeschiedenisBeleven.nl



Geschiedenis Beleven op Facebook


Film: The Monuments Men



Vacatures


  •  GeschiedenisBeleven.nl is op zoek naar:  

    Vrijwillige webredacteuren voor onze kunst- of filmredactie

      Bekijk onze vacatures of de colofonpagina


Taal & Teken



Geschiedenis Beleven op Twitter


Alle fotoseries en video's



Woensdag 16 April 2014

De wereld van de Etrusken in Amsterdam en Leiden


Gepubliceerd op: 23 december 2011, auteur: Anna Sparreboom

Mannen met Macht in het Allard Pierson Museum in Amsterdam, Vrouwen van Aanzien in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Een dubbeltentoonstelling over de Etrusken, verdeeld over twee musea. Een interessante invalshoek voor een expositie over een bijzonder volk.

De wereld van de Etrusken in Amsterdam en Leiden  
Over een gebrek aan publiciteit voor de tentoonstelling Etrusken. Vrouwen van Aanzien en Mannen met Macht hebben de musea niet te klagen. Bij de opening in Amsterdam stapte de ambassadeur van Italië woedend op, toen NOS-correspondente en archeologe Andrea Vreede de decadentie van de Etruskische koningen vergeleek met de uitspattingen van Silvio Berlusconi, die toen nog premier van Italië was. Onbedoeld vormde het incident een interessante parallel met de opzet van de tentoonstelling: een vrouw van aanzien tegenover een man met macht.

Mysterieus volk
Zowel in het RMO als in het APM begint de expositie met een informatiefilm over de Etruskische cultuur, die bloeide tussen 750 en 500 v.Chr. Verschillende specialisten vertellen over de Etruskische stadsstaten en het gebied Etrurië, dat het moderne Toscane en delen van Umbrië en Lazio beslaat.

Ook de architectuur, kunst en begrafenisrituelen van dit mysterieuze volk komen kort aan de orde. Een bloederige, maar boeiende imitatie van de leverschouw prikkelt de nieuwsgierigheid. In dit ritueel probeerde men, aan de hand van de inspectie van een lever van een offerdier, de bedoeling van de goden te achterhalen. Waren de Etrusken, zoals één van de van de specialisten in de film opmerkt “… misschien het meest religieuze, of bijgelovige volk van de Oudheid”? En hoe zat het tussen die machtige mannen en vrouwen van aanzien?

Zij aan zij
In het Leidse deel van de expositie lezen we dat de vrouw bij de Etrusken, veel meer dan in de Griekse en Romeinse maatschappij, op gelijke voet stond met de man. Etruskische dames namen deel aan feestelijke banketten en lagen hierbij zij aan zij met de mannen (foto). In klassiek Griekenland zou dit ondenkbaar zijn. Vrouwen van de elite werden geacht thuis te blijven, achter het weefgetouw. Etruskische vrouwen waren daarnaast actief als priesteressen in religieuze ceremonies en hadden een belangrijke rol in begrafenisrituelen.
 
Het deksel van een asurn uit Cerveteri waarop een uit terracotta vervaardigd echtpaar gemoedelijk naast elkaar ligt, vertolkt de gelijkwaardigheid tussen de Etruskische man en vrouw misschien wel het beste (foto). De man ligt achter de vrouw en lijkt liefdevol zijn hand op haar schouder te leggen. Een tevreden archaïsche glimlach speelt om hun lippen.

Rol van de vrouw

De tentoonstelling is thematisch opgebouwd. Achtereenvolgens worden we langs vitrines geleid waarin thema’s als de dood, geletterdheid, kinderen en tempelarchitectuur aan de orde kom en. Bij elk onderdeel wordt stilgestaan bij de rol van de vrouw. Hoe geletterd een religieus ook; sieraden en de verzorging van kinderen blijken ook bij de Etrusken tot het domein van de vrouw te behoren. Soms komt de aandacht voor de vrouw een beetje geforceerd over, bijvoorbeeld in het geval van de priesteressen. Ook in de Romeinse en Griekse samenleving hadden vrouwen immers een rol in religieuze rituelen.

Rondwalen in een Etruskische grafheuvel
De klassieke vormgeving van de tentoonstelling, met eenvoudige vitrines, rode panelen en grote afbeeldingen van kleurige muurschilderingen uit de bekende Etruskische graftombes komt de sfeer ten goede en leidt de aandacht niet af van de schitterende objecten.

De 3D-reconstructie van de Regolini-Galassi tombe uit de 7e eeuw v.Chr., dat in 1836 werd ontdekt in Cerveteri, maakt het mogelijk om je voor te stellen hoe een Etruskische grafheuvel er van binnenuit uitziet. Jammer is wel dat het systeem, waarbij een bezoeker over een sensor moet bewegen om zich virtueel voort te bewegen door de tombe, langzaam reageert. Daarnaast is de uitleg bij de virtuele tour niet goed te verstaan vanwege het te nadrukkelijk aanwezige geluid van de startfilm.

Onbegonnen werk
De vraag of de Etrusken inderdaad het meest religieuze volk van de Oudheid zijn geweest, is moeilijk te beantwoorden. Gelukkig was de focus van deze tentoonstelling een andere. Etruskische vrouwen deden niet voor mannen onder en waren opvallend geëmancipeerd. Waarom zijn de werelden van mannen en vrouwen voor deze expositie dan juist van elkaar gescheiden? Eigenlijk heeft de vraag het antwoord al in zich; juist door dit onderscheid te maken, kan het verhaal van Mannen met Macht en Vrouwen van Aanzien duidelijk over het voetlicht gebracht worden.
 


►De dubbeltentoonstelling Etrusken. Vrouwen van Aanzien en Mannen met Macht is van 14 oktober 2011 t/m 18 maart 2012 te zien in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden en het Allard Pierson Museum in Amsterdam.

►Lees ook het artikel Girlpower bij de Etrusken op GeschiedenisBeleven.nl



Verder lezen & kijken:
►Bekijk hier de openingsfilm van de tentoonstelling 
►Boek: Schimmenrijk (1999), Rosita Steenbeek, Prometheus.
►Boek: Etrusken (2002), Willebrord Nieuwenhuis, Prometheus/NRC Handelsblad.

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Anna Sparreboom, eindredactie: Marleen Boeve, beeldredactie: Andrea Kloet. Foto's: Rijksmuseum van Oudheden

| | |
Printerversie

Meer items: Musea

>Honderd stille getuigen van '40-'45
>Titanic: strijd tegen de vergetelheid
>Het genie van Da Vinci onder één dak
>Egyptische mummiekisten in kaart gebracht
>De Etrusken in Tongeren
>Couperus en de Oudheid
>Rijksmuseum: nieuw Nationaal Historisch Museum?
>Samurai in Rotterdam
>De vernieuwende blik van Gustave Caillebotte
>Geslaagde tentoonstelling over tsaar Peter de Grote
>De Gouden Eeuw in volle glorie
>Indianen: tussen mythe en realiteit
>Schone schijn in Drents Museum
>Mettes: zijn grafisch vakwerk in lijsten
>Klappen en kletsen in de Republiek
>De geschiedenis van de totempaal leeft voort
>Route Rotterdam: Jan van Eyck
>Het Egypte van Hollywood: tussen kunst en kitsch
>Fabulous fashion in de fifties
>Victorie! Een vernieuwd Stedelijk Museum Alkmaar
>De 'Goddelijke Rafaël' in Haarlem
>Cornelis van Haarlem: de Hollandse Michelangelo?
>Op naar de top van de Mont Blanc in Haarlem
>De frisse wind van de 'schilders van het licht'
>Van filosoof tot ambtenaar: Alexandre Kojève bij BAK
>Vikingen! Ruige rouwdouwers of brave boeren?
>Griekse mythen in foto's, vondsten en verhalen
>De wereld verbeteren met Flower Power
>Wat te doen met J.P. Coen?
>Polen: al meer dan een eeuw onze buren
>Waarom godinnen zo mooi zijn
>Punk in Nederland: mooie tijden, crisis tijden
>Terug in de tijd met stereofoto's in Utrechts Archief
>Verering in goud en zilver
>Op reis met de Batavia in Lelystad
>Het Joodse leven in woord en beeld
>Drinken, dansen en eten: feest in de Gouden Eeuw
>Het nieuwe Drents museum straalt
>De hertog komt: reizend bestuur in Gelre
>Archeologiehuis Zuid-Holland: kinderlijk leuk
>Museumtest: Stadsmuseum Harderwijk
>Het DNA van Amsterdam
>Nieuwe koers voor vernieuwd Scheepvaartmuseum
>High Tech Romeinen
>De terugkeer van Meester Rubens
>Tentoonstelling vol middeleeuwse pracht en praal
>Vermeer en Delft: een wederzijdse liefde
>Beleving in Best: museum Bevrijdende Vleugels
>Pampus ervaren is een compleet nieuwe Xperience
>Museum Dorestad: klein maar fijn
>Nieuwe attractie toont geschiedenis grachtengordel
>De geschiedenis van een geslaagde reclamecampagne
>Archeon: pretpark met een historisch sausje?
>Gadgets & Games: de evolutie van een hebbeding
>Een nieuw museum met vijf eeuwen kunst
>Amsterdamse buurtwinkels toen en nu
>100m2NL: visitekaartje van het NHM
>Vrouwen rond de Hofvijver in de schijnwerpers
>Hoe vernieuwend was Lucas van Leyden?
>De kunstgrepen van het Nationaal Historisch Museum
>De eeuwenoude kracht van Byzantijnse iconen
>Wat zie ik? Amsterdam, stad van foto's
>Leven in de brouwerij: Jan Steen in het Mauritshuis
>De Lakenhal brengt de Renaissance naar Leiden
> Museumtest: Gevangenismuseum Veenhuizen
>Een prachtige ode aan een vergeten kunstenaar
>Passie voor perfectie in de islamitische kunst
>Egypte & Napoleon: oorlog en onderzoek
>Wie niet weg is, is gezien: Joods Nederland na '45
>Langs 300.000 jaar archeologie in het RMO
>Genieten van oldtimers in het Louwman Museum
>Reclame Klassiekers: reis door vervlogen tijden
>Gidsen van Archeon vertolken het verleden
>Mannenmode door de eeuwen heen
>Museumtest: Luchtvaartpark Aviodrome
>Boeren, burgers en rijkelui in historisch Arnhem
>Georg Marcgraf: figurant in eigen expositie
>Magie als geneesmiddel in Egypte
>Airborne Museum Oosterbeek
>Alexander versus Alexander: 1-1
>Haagse Gevangenpoort komt weer tot leven
>Schatkamer van het Domplein opent haar deuren
>Expositie Fietsen met Fongers
>Museumtest: Stedelijk Museum Kampen
>Tentoonstelling over koopvaardij in Romeinse Rijk
>Voorproefje op de ‘Archeologie van Nederland’
>Museumtest: Catharijneconvent
>Goud uit Georgië; de mythe van het Gulden Vlies
>Verrassende reis door het Egyptische dodenrijk
>Liefde in oorlogstijd - Kamp Vught
>Honderd topstukken uit de kluizen van het Geldmuseum