Honderd topstukken uit de kluizen van het Geldmuseum

Gepubliceerd op: 15 december 2009, auteur: Annette Zeelenberg

De conservatoren van het Geldmuseum kregen in 2009 opdracht om de honderd opmerkelijkste objecten uit de eeuwenoude collectie in de kluizen van het museum bij elkaar te zoeken. Het resultaat van hun zoektocht is de chique vormgegeven expositie Eyecatchers, waarin verrassend genoeg veel meer te zien is dan munten en penningen alleen.

Het Geldmuseum, gevestigd in het Utrechtse Muntgebouw, beheert een numismatische collectie waar liefhebbers van oude munten en penningen hun vingers bij aflikken. Het Geldmuseum is ontstaan uit een samenvoeging van drie collecties waarvan de wortels enkele eeuwen terug reiken: de collectie van het Rijksmuseum Het Koninklijk Penningkabinet, De Nederlandsche Bank en van ’s Rijks Munt. 

De totale collectie bestaat uit maar liefst 40.000 objecten als munten, bankbiljetten, penningen, gesneden stenen en muntproductiemiddelen. Opvallend genoeg bleef deze internationaal vermaarde collectie ook na de opening van het Geldmuseum in 2007 achter gesloten deuren liggen. Het museum focust met name op financieel-economische thema’s en daarin hebben munten en penningen geen plaats.

Zoektocht in de kluizen
Met de expositie Eyecatchers brengt het Geldmuseum eindelijk een aantal topstukken in de vitrines voor het publiek. De conservatoren van het Geldmuseum selecteerden hiervoor exact honderd bijzondere munten, penningen en andere objecten. Geen gemakkelijk opdracht want de selectiecriteria waren niet alleen zeldzaam, oud, mooi of zeer kostbaar. Het moesten vooral objecten zijn die een bijzonder verhaal te vertellen hebben.

Een goede keuze zo blijkt wel wanneer je de schemerige expositiezaal binnenloopt en je over de oplichtende vitrines buigt. Uiteraard zijn er tal van stukken die vanwege hun unieke karakter het bezichtigen toch wel waard zijn. Maar ook de op het oog niet zo boeiende stukken worden door het verhaal erachter toch interessant. Zelfs een hoopje vastgekoekte dukaten wordt bijzonder als je weet dat deze munten ooit tot een grote geldschat behoorden en na een schipbreuk van VOC-schip Vliegend Hert eeuwenlang op de zeebodem hebben gelegen.

Exotisch geld
De verrassing van de expositie Eyecatchers is echter vooral te vinden in de veelzijdigheid van de verzamelde objecten. Want het zijn lang niet alleen munten en penningen die in de vitrines liggen te pronken. Bij binnenkomst is het de enorme camee die de aandacht trekt. Deze kostbare gesneden steen uit de 4e eeuw waarop keizer Constantijn afgebeeld staat, is een van de drie grootste ter wereld. Ook de exotische betaalmiddelen vallen op, zoals een oranje teau; een acht meter lange gevlochten band van boombast, bedekt met tienduizenden veertjes afkomstig van de Santa Cruz eilanden.

En zo zijn er tal van bijzondere geldgerelateerde objecten te zien: van een kitscherige terrine, tot oorlogsgeld, een rolzegel uit een verdwenen koningrijk of een boek met muntportretten. Leuk is ook het ontwerp voor het 20 gulden biljet dat het nooit gehaald heeft omdat er een te sexy zeemeermin op staat afgebeeld, en de originele ontwerptekening uit 1977 voor het honderd gulden biljet met de welbekende snip.

Munten met verhalen
Uiteraard zijn er ook enkele tientallen prachtige eeuwenoude munten en penningen geselecteerd als topstuk. Ze zijn opgesteld in doorzichtige panelen zodat deze aan beide zijden op ooghoogte te bekijken zijn. Stuk voor stuk vertellen de munten een verhaal en vaak is er een politieke boodschap van af te lezen. Zo ook een van de eerste gouden munten waar de Romeinse keizer Claudius op afgebeeld staat uit ca. 41-42 n.Chr. Hij liet deze munt slaan ter ere van de praetorianen die hem aan de macht hadden geholpen nadat ze zijn neef, de keizer Caligula (r. 37-41) vermoord hadden. Zo’n verhaal geeft een oude munt toch een andere betekenis, wat wel aangeeft dat deze expositie in haar opzet geslaagd is.

Glamour
Het Geldmuseum heeft er alles aangedaan om deze expositie uit te tillen boven een misschien al snel saaie presentatie van oude munten en penningen. De in het donker gehulde expositieruimte heeft een chique uitstraling meegekregen en de vanzelf oplichtende vitrines geven de stukken een glamourachtige uitstraling.

Prettig hieraan is dat de topstukken letterlijk uitgelicht worden, waardoor je veel meer details ziet dan normaliter het geval zou zijn. Voor wie wil zijn er vergrootglazen beschikbaar. Pluspunt is verder dat achter in de zaal touchscreens te vinden zijn met filmpjes waarin de conservatoren toelichten waarom ze bepaalden stukken hebben uitgekozen en het uitgebreide verhaal erbij vertellen.

Liefhebbers
Al met al is Eyecatchers een prachtig vormgegeven expositie die terecht een aantal van de topstukken uit de kluizen van het Geldmuseum in de spotlights zet. Natuurlijk zijn het vooral de liefhebbers van oude munten en penningen die hier hun hart kunnen ophalen. Maar vanwege de variatie van de topstukken, de verhalen en de reis door de tijd die je aan de hand van deze collectie maakt, is deze expositie ook voor breder publiek zeer de moeite waard.

De expositie Eyecatchers blijft tot eind 2010 te zien in het Geldmuseum. Daarna is het de bedoeling dat een deel van de collectie een plaats krijgt in de vaste presentatie van het museum.


Foto links: Set toetsnaalden (zilver, goud, Utrecht, 1818) van Jan Adam Meelboom die bij het Utrechtse muntbedrijf werkte. Met deze toetsnaalden is eenvoudig het goudgehalte te bepalen.

Foto rechts: Hartvormig draagteken (zilver, na 1570, maker onbekend). Op deze penning staat de aanloop naar de Tachtigjarige Oorlog afgebeeld: van de Beeldenstorm van 1566 tot de oprichting van de geuzenbeweging.

© Geschiedenis Beleven / Annette Zeelenberg, foto's Geldmuseum Utrecht