Mannenmode door de eeuwen heen

Gepubliceerd op: 22 december 2010, auteur: Anne-Lot Hoek

Hebben Nederlandse mannen lef als het om kledingkeuze gaat? Die vraag probeert de tentoonstelling Man & Mode in het Amsterdams Historisch Museum te beantwoorden. Mannen willen zich net als vrouwen, onderscheiden van de rest. Maar hoe ze dat doen verschilt nogal door de eeuwen heen.

“‘In de zeventiende eeuw was het echt een kwestie van laten zien wie je bent en wat je hebt”, vertelt conservator Annemarie den Dekker. “Mode ging over identiteit en status. Dat zie je terug aan de rijk gedecoreerde jassen en vesten uit die tijd”. We bevinden ons in de hoofdzaal en lopen op een harnas af. “Kijk maar hoe prachtig dat harnas is afgewerkt. Het was naast een functioneel kledingstuk echt een statussymbool. Later lieten mannen zich portretteren in sierharnassen met een kleurrijke zijden sjerp erbij”.

Boven ons hangt een grote verzameling mooie herenvesten. “Ook een goed voorbeeld van onderscheid want in de zeventiende eeuw waren die niet te betalen. Ze waren zo duur dat ze de achterkanten niet borduurden, je hield je jasje daarom aan”. Ook in de achttiende eeuw onderscheidden de hoge heren zich graag van het plebs. “Hoge hoeden en fraaie wandelstokken van marmer, net als zwarte kleding een statussymbool”.

Een goude oude: het driedelige pak
In de mannenkleding zitten vernieuwende elementen en ook elementen die uit oude tradities voortkomen. Bijvoorbeeld het driedelige pak. Van de prachtige kostuums uit de zeventiende eeuw tot het sombere grijze pak van de tegenwoordige kantoorganger. “Er trad een enorme versobering op in het driedelige pak na de Franse Revolutie”, legt Annemarie uit. “De rijk geborduurde pakken waren het keurmerk van de adel en dat was vanaf toen taboe”.

Toch blijkt de hedendaagse man zich te blijven onderscheiden met zijn pak. We kijken naar een foto van een jonge Job Cohen in een beige leren exemplaar, hand in hand met een stralende vrouw. “In de jaren zeventig onderscheidde Job Cohen zich met zijn leren trouwpak. En de directeur van het Hilton Hotel doet dat met een chique maatpak en een knalrode stropdas. Kenners zien dat het geen gewoon pak is, maar een duur maatpak. Dat is onderscheidend”. Zelfs de traditionele corpsstudent schijnt zich te willen onderscheiden met zijn sociëciteitspak. “De stropdas is van een bepaald dispuut, daarmee toont hij zijn identiteit”. Onder het pak steken een paar van bier doordrenkte, stinkende schoenen uit. “De corps student maakt zijn schoenen eerst even nat voordat hij naar de sociëteit gaat, zodat ze weer lekker soepel zitten”.

Sneakers uit de ghetto
Vernieuwend zijn de mannen gelukkig ook. Bijvoorbeeld met de luxe kamerjas uit de achttiende eeuw. “De duurste en mooiste zijden kamerjassen haalden ze uit het Verre Oosten. Het was zo’n mode in Nederland dat buitenlanders zich afvroegen waarom de mannen hier in kamerjassen op straat liepen”.

Maar het onderscheiden met statussymbolen nam af vanaf de jaren vijftig van de twintigste eeuw. Annemarie: “De jeugd ging zich verzetten tegen de gevestigde orde. Jeans en sneakers kwamen op. Een spijkerbroek was eigenlijk een werkpak van de lagere klassen. Net als de sneaker, die gedragen werd door mensen uit de ghetto’s in Amerika. Symbolen van armoede die ineens tot populaire mode verheven werden”. Toch kan je je ook weer onderscheiden met je jeans of sneaker. Want de echte kenner ziet meteen om welk merk het gaat. “Merken maken zelfs eigenhandig scheuren in hun jeans als een soort van keurmerk”.

Interactief
Het is niet alleen maar kleding kijken in het Amsterdams Historisch Museum. Het museum wil bezoekers actief bij de tentoonstelling betrekken. Zo is er een ID-card: een interactief systeem waarmee je kan inchecken en aan de tentoonstelling kan deelnemen. Je kan stemmen, twitteren en ontdekken op welke man je valt of welk type man je bent. Ook wil Man & Mode jongeren aanspreken. Door historische portretten te combineren met mode fotografie. Op een van de foto’s zien we een jongen met een petje en een zeventiende eeuws geborduurd vest. Het vest krijgt ineens een hele modieuze dimensie. Net als het saaie driedelige pak dat door verschillende visies van modeontwerpers een nieuwe look heeft gekregen.

Alhoewel, saai driedelig pak? Onze mannen zijn dan geen Italiaanse modekoningen, toch heeft deze tentoonstelling me ervan overtuigd dat de Nederlandse man door de eeuwen heen best lef heeft!

► Tentoonstelling Man & Mode, Amsterdams Historisch Museum, 1 oktober – 30 januari 2011. Meer informatie: adam.ahm.nl

©GeschiedenisBeleven.nl / auteur: Anne-Lot Hoek, foto's: AHM