Langs 300.000 jaar archeologie in het RMO

Gepubliceerd op: 7 februari 2011, auteur: Kim Testers

Het Rijksmuseum van Oudheden heeft in januari 2011 de afdeling Archeologie van Nederland geopend. Deze nieuwe presentatie geeft aan de hand van 75 belangrijke archeologische vindplaatsen en 2.000 voorwerpen een overzicht van maar liefst 300.000 jaar geschiedenis. Een ambitieus project met een opvallende vormgeving.


Het Rijksmuseum van Oudheden (RMO) is met de nieuwe afdeling het enige museum in Nederland waar een totaaloverzicht van de geschiedenis van de Lage Landen te vinden is. Bovendien bezit het RMO de grootste archeologische collectie van Nederland. Deze indrukwekkende gegevens zijn nu verwerkt in een vaste tentoonstelling waarbij de samenstellers duidelijk breken met eerdere opstellingsgewoontes.

Golvend lint
Allereerst is gekozen voor een bijzondere vormgeving. De archeologische vondsten zijn verwerkt in een manshoge witte band van 120 meter lang die als een lint over de hele afdeling golft. Dan weer zijn de vondsten te zien in een vitrine, dan weer zijn ze creatief verwerkt in het lint zelf. Ook video’s en multimediapresentaties zijn in de vormgeving opgenomen en allerlei licht- en geluidseffecten wisselen elkaar voortdurend af. Door het lint te volgen wandel je van de vroege prehistorie naar de Romeinse tijd en zo door naar de vroege en late middeleeuwen, waarna je eindigt in de moderne tijd.

Dit zorgt ervoor dat er een doorlopend verhaal van de Nederlandse geschiedenis zichtbaar wordt en dat de thematische opstelling van vondsten verdwijnt. Mede door de vormgeving heeft dit een verfrissend effect. Je slingert door een meterslang historisch verhaal en dat is toch een andere ervaring dan langs rijen vitrines schuifelen.

Vindplaatsen centraal
Bijzonder is ook dat niet de archeologische vondsten zelf, maar de vindplaatsen centraal staan. Natuurlijk zijn de topvondsten als de Fibula van Dorestad (800 v.Chr.), het gekromde zwaard uit het vorstengraf van Oss (700-550 v.Chr.) en de Vikingschat uit Wieringen (ca. 850 n.Chr.) te zien. Maar de presentatie is opgebouwd aan de hand van 75 belangrijke archeologische vindplaatsen en daarbij worden de voorwerpen getoond die op de locaties opgegraven zijn.

Bij de vindplaats Lunteren in Gelderland worden bijvoorbeeld pijlpunten en een versierde beker uit een grafheuvel uit de Klokbekercultuur (ca. 2500-2000 v.Chr.) getoond. En aan de hand van vindplaats Drouwen krijgen we de complete inhoud van hunebed D19 (3400 – 2900 v.Chr.) te zien, bestaande uit zo’n 400 potten. Bij enkele vindplaatsen in het lint laat een Google Earth presentatie zien hoe de opgravingslocaties er in de betreffende periode uitzagen.

Zoeken naar informatie
De samenstellers van de tentoonstelling hebben met deze vindplaatsbenadering geprobeerd context rond de objecten te creëren en ook voor een inhoudelijke focus te zorgen. Het publiek moet de gelegenheid krijgen zich het verhaal rond de vondst voor te stellen, waardoor zelfs de resten van een 11.500 jaar oud haardvuur betekenis moeten krijgen.

Toch lijkt die opzet niet helemaal uit de verf te komen. Zo is het jammer dat de verhalen meer dan eens alleen te lezen zijn door je te buigen over grote stukken tekst, die bovendien vaak op onhandige en soms zelfs onzichtbare plekken zijn neergezet. De echte geïnteresseerden zullen zeker op zoek gaan naar de achtergrondinformatie, maar het algemene publiek waaronder ook toeristen en schoolklassen zal die moeite niet doen en aan de informatie voorbij lopen. De context, het verhaal rond de vondst, wordt zo teniet gedaan en daarmee dreigt de presentatie haast toch nog te verzanden in een lange rij voorwerpen. Ware het niet dat de video’s en multimediapresentaties wel het beoogde effect bereiken en de vondsten hier en daar tot leven brengen.

Prettige aanvulling
Het lint vormt absoluut een indrukkend geheel van een grote diversiteit aan vondsten. En het chronologische verloop van de opstelling is een prettige en praktische aanvulling. Wel is het vanuit het oogpunt van een overzicht opvallend dat er geen aandacht besteed is aan de periode vóór het ontstaan van de Homo sapiens, zo’n 200.000 v.Chr. En de periode na de Opstand (rond 1568) is wel heel summier in beeld gebracht.

Niettemin is De Archeologie van Nederland een aanrader voor iedereen die een indruk wil krijgen van de oude Nederlandse geschiedenis. Voor echte liefhebbers van geschiedenis is de presentatie wellicht net te oppervlakkig, maar toch zeker een bezoek waard. Uiteraard vanwege de prachtige vondsten die je er kunt bewonderen, maar zeker ook door de manier waarop ze gepresenteerd zijn; de eeuwenoude schatten uit de Nederlandse bodem lijken te schitteren als nooit tevoren.

► De Archeologie van Nederland is te zien in het Rijksmuseum van Oudheden

► Een impressie in foto's van de De Archeologie van Nederland op Flickr.com



©GeschiedenisBeleven.nl / auteurs: Kim Testers & Annette Zeelenberg, foto's RMO & GB