Leven in de brouwerij: Jan Steen in het Mauritshuis

Gepubliceerd op: 19 april 2011, auteur: Myrthe Nagtzaam

De werken van de 17e eeuwse kunstschilder Jan Steen zijn bij velen bekend vanwege de taferelen uit het dagelijks leven. De tentoonstelling Leven in de Brouwerij in het Mauritshuis biedt echter de mogelijkheid kennis te maken met meer verschillende onderwerpen, genres en stijlen die zijn oeuvre rijk zijn.


Jan Steen (1626-1679) is naast Rembrandt van Rijn (1606-1669) en Johannes Vermeer (1632-1675) een van de meest bekende 17e eeuwse schilders uit de noordelijke Nederlanden. Steen staat daarbij vooral bekend om zijn veelzijdigheid: zo schilderde hij historiestukken, portretten en stillevens, maar het meest bekend is hij van zijn schilderingen van het alledaagse leven. De uitspraak ‘Het huishouden van Jan Steen’ is daarbij een bekend en kenmerkend gezegde geworden.

Humor en zelfspot
Binnen de expositie Leven in de brouwerij staat vooral Steens vaardigheid als verteller centraal. Te allen tijde vormt de mens het onderwerp van zijn werken. Zij verbeelden een verhaal, soms serieus, maar vaker benaderd met humor. De verschillende zalen bieden inzicht in de manier waarop het verhaal op de toeschouwer wordt overgedragen. Dat verhaal blijkt niet zelden vrij van een diepere betekenis en een boodschap.

Het werk Soo voer gezongen, zo na gepepen (foto boven) of vrij vertaald ‘slecht voorbeeld doet slecht volgen’, geeft inzicht in Steens uitwerking van de belerende uitspraak. Hij toont daarbij verschillende humoristische elementen, zoals de aanwezigheid van een napratende papagaai en een jongetje dat het slechte voorbeeld van zijn vader ‘napijpt’ door de pijp te roken. Steens zelfspot blijkt uit de verwerking van zijn eigen portret in het schilderij: door zichzelf als het slechte voorbeeld neer te zetten lijkt hij de ernst van de belerende boodschap wat te willen beperken.

Verborgen boodschap
In de tentoonstelling zijn veel voorbeelden te zien waarbij de humor van Steen tot uiting komt. Kwakzalvers, wulpse dames, oestereters, koppelaarsters en valsspelers verbeelden een verhaal, vaak over liefde en lust. De boodschap wordt zo nu en dan verduidelijkt door een ‘uitgeklopte pijp’, een Cupido op de schouw of een bellenblazend jongetje. Informatie die dankzij de beknopte, maar verhelderende tekstbordjes wordt overgedragen op de bezoeker en zo inzicht geeft in de boodschap die vaak verborgen ligt in de verhalen die door Steen verteld worden.

Verhalenverteller
Steens veelzijdigheid biedt de mogelijkheid zijn oeuvre op zeer veel interessante manieren te benaderen: de variëteit in schilderstijl, van gedetailleerd tot los, zijn humor, zelfspot en anekdotische benadering, zijn belerende, moraliserende inslag, de aanwezigheid van verborgen boodschappen en de aandacht voor verschillende genres en onderwerpen. Dit zijn slechts enkele voorbeelden van aspecten waarmee naar het werk van de meester gekeken kan worden.

Het Mauritshuis heeft bij het tentoonstellen van de vele topstukken logischerwijs een keuze moeten maken in de benadering en heeft ervoor gekozen de vertelkunst van Steen uit te lichten. Deze keuze overkoepelt vele eerder genoemde aspecten, waardoor de expositie een ietswat algemeen, maar overzichtelijk beeld schetst van de rijkheid van het oeuvre van de kunstenaar. Een nieuw licht wordt niet geworpen op de kunst van Steen. Het Mauritshuis heeft er duidelijk voor gekozen zelf geen verhaal te vertellen, maar de vertelkunst over te laten aan de meester: de verhalenverteller Jan Steen.

 

► Tentoonstelling Leven in de brouwerij, tot 13 juni het Mauritshuis in Den Haag



Foto: Jan Steen - De riviervismarkt in Den Haag c.1650-1652 (Haags Historisch Museum)
Foto bovenaan: Jan Steen, ‘Soo voer gesongen, soo na gepepen’, c.1668-1670.
Foto rechts: Jan Steen -  Zelfportret, c.1670 (Rijksmuseum Amsterdam)

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Myrthe Nagtzaam, foto’s Mauritshuis