Wat zie ik? Amsterdam, stad van foto's

Gepubliceerd op: 20 april 2011, auteur: Helm Horsten

De tentoonstelling Amsterdam, stad van foto’s in gebouw De Bazel geeft vooral een optimistische kijk op de hoofdstad in de periode vanaf de jaren ’30 van de vorige eeuw tot en met het begin van deze eeuw.

De tentoonstelling is een samenwerkingsverband van het Stadsarchief Amsterdam en het Maria Austria Instituut (MAI), dat dit jaar zijn 35-jarig bestaan viert. Beide instellingen zijn gevestigd in gebouw De Bazel, het voormalig hoofdkantoor van de Nederlandsche Handel-Maatschappij.

Patricia Pince van der Aa, medewerker van het Maria Austria Instituut, en Ludger Smit, hoofd presentatie van het Stadsarchief, vertellen over het werk van het Maria Austria Instituut en geven een toelichting bij de tentoonstelling.

Maria Austria Instituut
De wortels van het foto-instituut gaan terug op Maria Austria (echte naam Marie Karoline Oestreicher), een van oorsprong Oostenrijks-Hongaarse fotografe, geboren in 1915. Eind jaren ’30 kwam de joodse fotografe naar Amsterdam. In de oorlog moest zij onderduiken en was zij betrokken bij het verzet. Na de oorlog richtte zij met een aantal anderen het fotobureau Particam op. Samen hebben ze herrijzend Nederland in beeld gebracht maar ook veel aan theater- en toneelfotografie gedaan. Vooral van dat laatste is Maria Austria bekend geworden. Austria overleed in 1975. Een jaar later is de stichting Fotoarchief Maria Austria/Particam opgericht waar Austria’s eigen collectie de basis voor vormde. Gaandeweg sloten zich steeds meer fotografen aan bij het archief.

Archiefbeheer
Het Maria Austria Instituut beheert inmidels archieven van ongeveer vijftig fotografen. Het gaat daarbij niet alleen om bekende fotografen zoals Paul Huf, Eva Besnyö, Sem Presser en Ad Windig. Ook minder bekende fotografen zijn vertegenwoordigd. “In totaal hebben wij een paar miljoen foto’s in beheer”, schat Patricia Pince van der Aa. “Dan heb je het over originele beelddragers, geen afdrukken. Wij selecteren altijd sterk op kwaliteit bij het overnemen van archieven. Het moet ook altijd om professionele fotografie gaan. Verder moeten de archieven enigszins geordend zijn. Ik heb wel eens meegemaakt dat we een archief in vuilniszakken aangeboden kregen. Dat doen we niet meer.”

Ze legt uit dat een belangrijk aspect van het beheren het ontsluiten van het materiaal is. Dat gebeurt door middel van een beeldbank die gelieerd is aan de beeldbank van het Stadsarchief. Dat digitaal beschikbaar maken van de foto’s is een tijdrovende klus. Pince van der Aa schat dan ook dat op dit moment nog maar zo’n ruim 20 duizend beelden uit de collectie digitaal beschikbaar zijn.

Tentoonstelling en boek
De basis voor de tentoonstelling in gebouw De Bazel vormt het jubileumboek van het MAI. In dat boek met de titel Wat zie ik? Amsterdam, stad van foto’s is een kleine 300 foto’s opgenomen uit de archieven van het Maria Austria Instituut. Ludger Smit licht de keuze toe: “Het grootste deel van het denkwerk zit bij het MAI. Het MAI heeft de selectie voor het boek gemaakt en op basis daarvan hebben wij als Stadsarchief deze tentoonstelling gemaakt. Ik wilde de collectie van het Maria Austria Instituut in de breedte laten zien, met werk van zoveel mogelijk verschillende fotografen.” Omdat het om samenwerking met het Amsterdamse Stadsarchief zou gaan, is alleen werk opgenomen dat over deze stad gaat. Smit: “Bij voorkeur stadsgezichten, zodat je het veranderende stadsbeeld kunt zien. Ook wilden we graag dat er mensen op stonden, want daar komen de meeste mensen nu eenmaal liever naar kijken dan alleen maar naar gebouwen.”

Op gevoel gerangschikt
In de tentoonstelling zijn foto’s uit de periode vanaf de jaren ’30 van de vorige eeuw tot en met het begin van deze eeuw opgenomen. “Het boek is chronologisch van opbouw“, vertelt Smit. “In de tentoonstelling zijn de foto’s lichtelijk thematisch gerangschikt. We hebben bijvoorbeeld foto’s waar kinderen op staan bij elkaar gehangen, of uitgaansfoto’s. Of de stad ’s nachts. Daardoor ontstaan verbanden die niet keihard zijn. Vaak hangen de foto’s op gevoel bij elkaar.”

Opgewekt en uitzonderlijk
Hoewel een aantal foto’s wat somberder is of zelfs wrang, benadrukt Smit dat het grootste deel van tentoonstelling tamelijk luchtig is: “Naar mijn smaak zit er een soort opgewektheid en optimisme in de hele collectie. De tentoonstelling straalt ook die positieve kijk op de samenleving uit. Dat komt waarschijnlijk door de wederopbouwgedachte die in veel foto’s terug te zien is. De jaren ‘50 en ‘60 zijn ook sterk vertegenwoordigd in de tentoonstelling.”

Hij vervolgt: “Ik ben vaak geneigd met een historische blik naar foto’s te kijken. Bij deze tentoonstelling moet je misschien wat meer op een literaire manier kijken. Zoeken naar het uitzonderlijke, het net wat ongewone. Vandaar dat het boek ook “Wat zie ik?” heet. Het gaat om de verwondering, de verbazing.”

►De tentoonstelling Amsterdam, stad van foto’s is nog tot en met 5 juni te zien in gebouw De Bazel, Vijzelstraat 32 in Amsterdam.

Verder lezen:
* Boek Wat zie ik? Amsterdam, stad van foto’s, Uitgeverij Voetnoot (Antwerpen 2011)



* Foto: Wim van der Linden. De Dam, begin jaren ‘60.
* Foto bovenaan: Nico van der Stam. Tienermeisjes in de Roskamsteeg bij de Spuistraat, begin jaren ‘60
* Foto rechts: Paul Huf. Stadsreiniging op het Prinseneiland, 1962

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Helm Horsten, foto's: Collectie Maria Austria Instituut