De kunstgrepen van het Nationaal Historisch Museum

Gepubliceerd op: 29 april 2011, auteur: Enne Koops

Op 29 oktober 2010 viel het doek voor het Nationaal Historisch Museum (NHM). Het kabinet-Rutte besloot geen subsidie te verlenen voor een eigen gebouw. Noodgedwongen betrok de organisatie daarom de Zuiderkerk in Amsterdam. Omdat het museum ook geen eigen collectie heeft, is het de vraag welke activiteiten het NHM nu ontplooit.

Het ontbreken van een eigen gebouw en collectie raakt het fundament van het NHM. ‘Museum’ staat in de Van Dale immers omschreven als een ‘gebouw waarin voorwerpen van kunst of wetenschap bijeengebracht worden en uitgestald zijn’. De directie heeft besloten om daarom de website www.innl.nl tot speerpunt te maken van een interactief museum. Deze site (INNL staat voor ‘in Nederland’) wil de “kennis van de geschiedenis vergroten en het historisch besef versterken”.

Voorts zet het NHM de historie in de spotlights tijdens de Maand en Nacht van de Geschiedenis. Het wil geschiedenis promoten via televisie- en radio-uitzendingen. Zo maakt het museum mogelijk dat het jeugdprogramma Het Klokhuis elke week een venster uit de Nederlandse canon behandelt. Een prima initiatief. Zo wordt de jeugd al vroeg warm gemaakt voor de vaderlandse historie.

Nationale Automatiek
Andere activiteiten zijn de Nationale Portrettengalerij en de reizende tentoonstelling Nationale Automatiek. De Nationale Automatiek bestaat uit voorwerpen die voor 1 à 2 euro uit een trekmuur komen. Ze beelden een historisch verhaal uit dat begrijpelijk is voor de gemiddelde Nederlander. De voorwerpen zijn leuk uitgekozen en worden op een aantrekkelijke manier gepresenteerd.

De vraag is echter of de automatiek voldoende diepgang en samenhang biedt. Aanvullende informatie moeten de bezoekers veelal op internet opzoeken. Bekend is ook dat chronologie bij het NHM een rode lantaarndrager is, dat beelden prevaleren boven tekst en kunst boven kennis. Verder omarmt het NHM de speculatieve geschiedschrijving, via Het Land van Als. Dit project laat bezoekers het verleden bij elkaar fantaseren: “Wat zou er gebeurd zijn als…” Elke student geschiedenis leert dat aan dit type geschiedschrijving grote bezwaren kleven.

LinkedIn
Het NHM bezorgde Jan Marijnissen, de geestelijke vader van het museum, al in 2008 chronische hoofdpijn. Ook het Historisch Nieuwsblad plaatste vraagtekens. Een kritische analyse van www.innl.nl leert dat deze scepsis terecht is. Het NHM introduceert deze site zo: “Het Nationaal Historisch Museum heeft grote ambities op het gebied van nieuwe media en technologie. Daarbij is een innovatieve website de basis van vele (online) activiteiten. Deze website is hiervan een goed voorbeeld.”

Klopt deze zelfanalyse van het NHM? Nee. Het probleem begint al met de medewerkers. Volgens LinkedIn veelal jongvolwassenen met BNN-looks en indrukwekkende cv’s. Ze kunnen bogen op internationale ervaring en hebben affiniteit met de kunst-, ICT- of p.r.-sector. Het arbeidsverleden van het personeel getuigt van niveau, maar biedt geen garanties. LinkedIn laat namelijk ook zien dat ze weinig onderzoekservaring hebben, een beperkte expertise op historisch gebied en nauwelijks links met de onderwijswereld. Dit probleem kristalliseert zich uit in een chron(olog)isch gebrek aan historische kennis.

Wikipedia
Veel INNL-artikelen overstijgen het Wikipedia-niveau niet. Bronverwijzingen en primaire materialen ontbreken. Arminius (1618-1619) taggen aan de Gereformeerde Kerken in Nederland (ontstaan in 1892) is historisch gezien discutabel. Verder blijven belangrijke personen onvermeld, zoals Joan Derk van der Capellen tot den Pol of Max Blokzijl. Het is vooral de vraag wat de meerwaarde is van de vele korte artikeltjes en portretjes, die eerder leiden tot een verdere “vergruizing van het geschiedbeeld” (Jan Romein) dan tot integratie.

De NHM-informatie is te beknopt om informatief te zijn en te weinig gegrond in actuele debatten om richtinggevend te worden. Informatief is bijvoorbeeld zeker niet wat site vermeldt over Neêrlands beroemdste historicus Johan Huizinga: “Een belangrijk Nederlands historicus en auteur van vele werken.” Meer leren we niet. Op zijn minst had hier het internationaal bejubelde Herfsttij der Middeleeuwen (1919) vermeld moeten worden, of het tijdsgevoel van het Interbellum reflecterende In de schaduwen van morgen (1935). De kreet dat het NHM “handelaar in enthousiasme” is, zal wel bedacht zijn op het dieptepunt van de momenteel nog na-ebbende economische crisis.

Naast de inhoud valt de kwaliteit van de internetpagina tegen. Het royale aantal uitklapmenu’s maakt de website onoverzichtelijk. Internetbezoekers willen snel bij de juiste informatie komen, anders haken ze binnen enkele minuten af. De online zoekfunctie geeft de resultaten onder elkaar weer met grote afbeeldingen erbij – waardoor veel gescrold moet worden – en lijkt geen selectie te maken op relevantie.

Teleurstelling
Het hele project overziend, overheerst een gevoel van teleurstelling. Het Nationaal Historisch Museum wil kunst en geschiedenis verbinden. Maar is geschiedenis dan geen kunst? Nee, geschiedenis is een kunst.



Verder lezen:
► Dossiers met artikelen over het NHM: op Geschiedenis24 en Historiek

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Enne Koops, beeld: Flickr/NHM en GB