Vrouwen rond de Hofvijver in de schijnwerpers

Gepubliceerd op: 30 mei 2011, auteur: Marleen Boeve

Vrijgevochten vrouwen en decadente dames. In 500 jaar passeren talloze opmerkelijke vrouwen de revue – of eigenlijk de straten en huizen van Den Haag. Zij vertellen hun levensverhaal in de tentoonstelling Vrouwen rond de Hofvijver van het Haags Historisch Museum.

Het is een stralende dag voor Koninginnedag – de nationale dag voor een andere bijzondere vrouw – als we het prachtige pand betreden waarin het Haags Historisch Museum gevestigd is. In dit museum begint onze historische wandeltocht. De route leidt ons langs diverse Haagse vrouwenportretten, met als hoogtepunt de nagebouwde Russisch-orthodoxe kapel van grootvorstin Anna Paulowna (1795-1865). Ook zij is met Den Haag verbonden door haar huwelijk met koning Willem II (1792-1849). Diverse kostbare liturgische objecten uit haar bezit, aan het museum in bruikleen gegeven, zijn in de kapel te bewonderen.

Vrouwen met de broek aan
Als we de de bovenverdieping van het museum betreden kijken negen paar ogen op ons neer. Het is er stil, waarschijnlijk omdat op datzelfde ogenblik in Londen de legendarische kus van William en zijn Catherine plaatsvindt. Het burgermeisje dat eindelijk trouwt met haar droomprins. De levensverhalen van de negen geportretteerde vrouwen in het Haags Historisch Museum zijn zeker zo interessant.

Neem bijvoorbeeld het opmerkelijke schrijversduo Betje Wolff (1738-1804) en Aagje Deken (1741-1804). Het bekendste boek dat zij samen hebben geschreven is De Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart (1782). Beiden staken hun mening niet onder stoelen of banken. Een pittige discussie, hartstochtelijk gevoerd in een brievenreeks, was het begin van een innige vriendschap. Niet alleen schreven zij samen, zij deelden ook huis en haard – nadat Betje na de dood van haar man bij Aagje was ingetrokken. Hoe bijzonder hun vriendschapsband was, bleek aan het eind van hun leven. Zij stierven slechts negen dagen na elkaar. Onafscheidelijk tot in de dood.

De schrijfsters hebben goed gezelschap aan de muur in de museumzaal. Hun buurvrouw is niemand minder dan de vrouw van Cornelis de Witt, Maria van Berckel (1632-1706). Zij leidde het huishouden en behartigde de zaken van haar man wanneer hij niet thuis was. Ook deed ze er alles aan om de gebroeders De Witt vrij te pleiten toen zij valselijk beschuldigd werden. Het mocht niet baten, want haar echtgenoot en zwager werden bruut door het volk om het leven gebracht.

Aan de overkant van de zaal zijn nog een paar vrouwen geportretteerd die duidelijk de broek aan hadden. Hoewel het voor een vrouw van haar tijd niet gepast was, liet Alexandrine Tinne (1835-1869) zich door niemand tegenhouden en werd een belangrijke Nederlandse fotografe en groot avonturierster. Haar leven eindigde dramatisch, toen zij in de Sahara door nomaden koelbloedig werd vermoord.

Manifestatie
Dit zijn slechts enkele voorbeelden van Haagse vrouwen die zich in hun tijd onderscheidden en daardoor nooit vergeten zijn. Over deze vrouwen gaat de manifestatie Vrouwen rond de Hofvijver, waaraan niet alleen het Haags Historisch Museum meewerkt, maar onder andere ook Museum de Gevangenenpoort en het Nutshuis. Behalve dus de gelijknamige tentoonstelling in het Haags Historisch Museum, kunnen geïnteresseerden ook een wandeling rond de Hofvijver maken. Onderweg zijn diverse gebouwen te bewonderen die met de vrouwen verbonden zijn. Neem bijvoorbeeld het Escher-Museum, dat vroeger het woonpaleis was van Koningin-moeder Emma (1858-1934). Of het Damesleesmuseum, waar de welgestelde dames kwamen om hun kennis te vergroten.

Vrouwenlexicon
Aan het vrouwenthema kan dus niet ontkomen worden. De manifestatie begon ook heel symbolisch op 8 maart: Internationale Vrouwendag. Tegelijkertijd werd het Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland (DVN) voltooid. In dit project van de Universiteit van Utrecht en het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis in Den Haag zijn de biografieën van meer dan duizend vrouwen (geboren voor 1850) uit de Nederlandse geschiedenis opgenomen, geschreven door diverse specialisten.

Voetafdrukken
Dat enkele van deze vrouwen in de manifestatie uitgelicht worden is vernieuwend. Zij treden uit de voetsporen van de mannen, die toch vooral de leiding hebben genomen in de geschiedenis, en komen zelf in de schijnwerpers te staan. De geschilderde portretten van deze vrouwen, hun woonhuizen, hun uitzicht op de Hofvijver: alles komt met de manifestatie tot leven.

Dat diverse instanties met elkaar samenwerken, werkt versterkend; het programma is niet alleen goed georganiseerd, maar ook geeft het de historische wandeltocht een compleetheid. Het is alsof de bezoeker door de ogen van deze vrouwen naar de stad kijkt. Hun voetafdrukken staan onuitwisbaar in de stenen van de stad gedrukt. Een levende geschiedenis rond de Hofvijver.

► De tentoonstelling Vrouwen rond de Hofvijver is nog tot 28 augustus 2011 te bezichtigen in het Haags Historisch Museum te Den Haag.



©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Marleen Boeve, foto's Haags Historisch Museum